Gweithio gyda’r egwyddorion a’r modelau ar gyfer gwneud penderfyniadau

Gall y bobl sy’n agos i glaf gyflawni rôl sylweddol wrth sicrhau bod y claf yn cael gofal o ansawdd uchel wrth iddynt agosáu at ddiwedd eu hoes, mewn lleoliadau cymunedol ac yn yr ysbyty. Bydd nifer o rieni, perthnasau agos eraill a phartneriaid, yn ogystal â gofalwyr cyflogedig a digyflog, yn ymwneud gyda’r broses o drafod materion gyda chlaf, eu galluogi i wneud dewisiadau, eu cynorthwyo i gyfleu eu dymuniadau, neu i gymryd rhan uniongyrchol yn eu triniaeth a’u gofal. Mewn rhai achosion, efallai y byddant wedi cael pŵer cyfreithiol gan y claf, neu’r llys, i wneud penderfyniadau gofal iechyd pan na fydd y claf yn meddu ar alluedd i wneud eu dewisiadau eu hunain.

Mae’n bwysig eich bod chi ac aelodau eraill y tîm gofal iechyd yn cydnabod rôl a chyfrifoldebau pobl sy’n agos i’r claf. Dylech sicrhau, gymaint ag y bo modd, bod yr angen iddynt gael cymorth yn cael ei ddiwallu a bod eu teimladau’n cael eu parchu, er bod yn rhaid i’r gofal barhau i ganolbwyntio ar y claf.

Efallai y bydd y rhai sy’n agos at glaf yn dymuno cael gwybodaeth ynghylch diagnosis y claf ac ynghylch datblygiad tebygol y cyflwr neu’r clefyd, ac efallai y bydd angen iddynt gael gwybodaeth o’r fath er mwyn eu helpu i ddarparu gofal ac i gydnabod ac ymateb i newidiadau yng nghyflwr y claf. Os bydd claf yn meddu ar alluedd i wneud penderfyniadau, dylech sicrhau eu bod yn cytuno i chi rannu’r wybodaeth hon. Os na fydd claf yn meddu ar alluedd i wneud penderfyniad ynghylch rhannu gwybodaeth, mae’n rhesymol tybio, oni bai eu bod yn mynegi fel arall, y byddent yn dymuno i’r rhai agosaf atynt i gael gwybodaeth berthnasol am eu cyflwr cyffredinol a’u prognosis. (Ceir canllawiau manylach yn Cyfrinachedd yn cynnwys rhagor o arweiniad.) Dylech holi a yw claf wedi enwebu rhywun sy’n agos iddynt i gael gwybodaeth ac i ymgynghori gyda nhw ynghylch eu triniaeth.

Wrth ddarparu gwybodaeth, rhaid i chi wneud eich gorau i esbonio materion clinigol mewn ffordd y bydd y person yn gallu ei deall, gan drin materion anodd neu faterion a allai beri gofid ynghylch gofal a phrognosis y claf, mewn ffordd ystyriol a sensitif. (Gweler paragraffau paragraphs 33 - 36 ynghylch delio gydag anawsterau emosiynol a ffynonellau cymorth posibl.)

Wrth drafod y materion gyda phobl nad ydynt yn meddu ar awdurdod cyfreithiol i wneud penderfyniadau ar ran claf heb alluedd, dylech nodi’n eglur mai eu rôl nhw yw cynghori’r tîm gofal iechyd ynghylch dymuniadau, dewisiadau, teimladau, credoau a gwerthoedd hysbys neu debygol y claf. Ni ddylech roi’r argraff iddynt eu bod yn cael cais i wneud y penderfyniad.

Caiff y rhan fwyaf o’r driniaeth a’r gofal tuag at ddiwedd oes rhywun ei darparu gan dimau amlddisgyblaethol ac amlasiantaethol, sy’n cydweithio er mwyn diwallu anghenion cleifion wrth iddynt symud rhwng gwahanol leoliadau iechyd a gofal cymdeithasol, a manteisio ar wasanaethau gwahanol. Mae hyn yn gallu cynnwys practisau meddygon teulu, cartrefi gofal lleol, fferyllfeydd, hosbisau, gwasanaethau ambiwlans, ysbytai lleol, a gwasanaethau cymorth awdurdodau lleol a’r sector gwirfoddol. Rhaid i chi gyfathrebu mewn ffordd effeithiol gydag aelodau eraill y tîm iechyd a gofal cymdeithasol neu dimau sy’n ymwneud gyda’r gofal ar gyfer claf, gan rannu’r wybodaeth angenrheidiol gyda nhw er mwyn darparu gofal diogel, effeithiol ac amserol i’r claf. (Gweler paragraphs 75 - 77 ynghylch cofnodi a chyfleu penderfyniadau). Wrth ystyried dewisiadau ynghylch darparu triniaeth a gofal ac wrth adolygu cynnydd y claf, dylech ymgynghori gydag aelodau eraill y tîm a allai fod yn meddu ar wybodaeth ynghylch y claf neu wybodaeth a phrofiad perthnasol a allai helpu wrth reoli neu drin cyflwr y claf.

Rhaid i chi sicrhau eich bod yn deall cwmpas a chyfrifoldebau eich rôl chi o fewn y tîm gofal iechyd, rolau a sgiliau arbenigol aelodau eraill y tîm iechyd a gofal cymdeithasol, a’r llinellau atebolrwydd dros ofal y claf.¹⁷ Dylech gymryd camau i egluro unrhyw amwysedd ynghylch eich cyfrifoldebau chi a chyfrifoldebau unigolion eraill gyda’r sefydliad sy’n eich contractio neu sy’n eich cyflogi, os bydd gennych bryderon y gallai’r amwysedd beryglu diogelwch cla.¹⁸ 

Y man cychwyn er mwyn gwneud penderfyniadau da yw rhoi ystyriaeth ofalus i sefyllfa glinigol y claf, os darparir gofal mewn lleoliad cymunedol neu mewn ysbyty. Rhaid i chi gynnal asesiad trylwyr o gyflwr y claf, gan ystyried y prognosis tebygol. Mae amcangyfrif yr adeg pan fydd claf yn agosáu at ddiwedd eu hoes yn gallu bod yn dasg anodd, a dylech ystyried ystod o bosibiliadau wrth gynllunio gofal.

Dylech nodi dewisiadau posibl o ran triniaethau, wedi’u seilio ar:

1. y dystiolaeth glinigol ddiweddaraf ynghylch effeithiolrwydd, sgîl- effeithiau a risgiau eraill
2. canllawiau clinigol perthnasol ynghylch sut i drin a rheoli cyflwr y claf, neu gleifion y mae ganddynt ffactorau risg sylfaenol tebyg, megis y rhai a gyhoeddir gan y Sefydliad Cenedlaethol dros Iechyd a Rhagoriaeth Glinigol (NICE) a Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN).

Yn ogystal, rhaid i chi roi ystyriaeth gynnar i anghenion gofal lliniarol y claf, a chymryd camau i reoli unrhyw boen, diffyg anadl, aflonyddwch neu symptomau corfforol neu seicolegol eraill sy’n peri gofid, y gallant fod yn eu dioddef, yn ogystal â pharhau i adolygu statws eu maeth a’u hydradiad.

Rhaid i chi geisio cyngor¹⁹ neu ail farn²⁰ cydweithiwr sy’n meddu ar brofiad perthnasol (a allai fod mewn maes arbenigol arall megis gofal lliniarol, neu ddisgyblaeth arall, megis nyrsio): 

1. os ydych chi a’r tîm gofal iechyd yn meddu ar brofiad cyfyngedig o’r cyflwr
2. os ydych yn ansicr ynghylch y ffordd o reoli symptomau claf mewn ffordd effeithiol
3. os oes gennych unrhyw amheuaeth ynghylch ystod y dewisiadau, neu fanteision, beichiau a risgiau dewis penodol ar gyfer y claf unigol
4. os ceir gwahaniaeth barn ddifrifol rhyngoch chi a’r claf, o fewn y tîm gofal iechyd, neu rhwng y tîm a’r rhai sy’n agos i glaf heb alluedd, ynghylch y dewis yr ydych yn ei ffafrio ar gyfer triniaeth a gofal claf
5. os penderfynir y dylid rhoi’r gorau i roi maeth neu hydradiad gyda chymorth clinigol neu na ddylid cychwyn ei roi yn yr amgylchiadau a nodir ym mharagraffau paragraphs 119-120 . 

Dylech ystyried dewisiadau o ran triniaethau gyda chleifion (a, phan fo hynny’n briodol, gyda’r rhai sy’n agos atynt), gan ganolbwyntio ar nodau gofal, a chan esbonio’r manteision, y beichiau a’r risgiau tebygol. Dylech gofio na fydd cleifion a’r rhai sydd agosaf atynt bob amser yn meddu ar ddealltwriaeth eglur neu realistig o’r diagnosis neu o fanteision, beichiau a risgiau triniaeth efallai. Mae hyn yn arbennig o wir ar gyfer triniaethau megis adfywio’r galon a’r ysgyfaint (CPR) a maeth a hydradiad gyda chymorth clinigol, lle y gallai gwybodaeth y cyhoedd am y cymhlethdodau clinigol fod yn gyfyngedig.

Yn ogystal, gallai cleifion a’r rhai sy’n agos atynt ffurfio casgliadau anghywir o’r derminoleg a ddefnyddir gan staff gofal iechyd ynghylch risgiau neu ganlyniadau disgwyliedig y triniaethau hyn. Dylech esbonio’r dewisiadau o ran triniaethau mewn ffordd y gallant ei deall, gan esbonio unrhyw derminoleg meddygol neu derminoleg technegol arall y byddwch yn ei defnyddio.

Dylech fod yn agored am unrhyw ansicrwydd sylfaenol, gan bod hyn yn helpu i feithrin ymddiriedaeth a lleihau’r posibilrwydd y bydd gwrthdaro yn codi yn nes ymlaen. Gallwch weld cyngor penodol ynghylch sut i gyfathrebu mewn ffordd eglur ac effeithiol gyda chleifion a’r rhai sy’n agos iddynt, yn enwedig wrth esbonio’r sgîl-effeithiau neu’r risgiau eraill sy’n gysylltiedig gyda thriniaethau, trwy droi at Gwneud penderfyniadau a chaniatâd (paragraffau 10-13, paragraffau 16-30, paragraffau 41 and paragraffau 66-67)).

Os ceir ansicrwydd rhesymol ynghylch a fydd triniaeth benodol yn cynnig budd cyffredinol i glaf heb alluedd i wneud y penderfyniad, dylid cychwyn y driniaeth er mwyn gallu cael asesiad mwy eglur.

Rhaid i chi gynnig esboniad eglur i’r rhai sy’n agos i’r claf ac i’r tîm gofal iechyd, y bydd y driniaeth yn cael ei hadolygu a’i monitro, ac y gallai gael ei hatal yn nes ymlaen os na fydd yn effeithiol neu os bydd yn rhy feichus i’r claf mewn perthynas â’r manteision. Dylech esbonio’r hyn y bydd y penderfyniad ynghylch a fydd y driniaeth yn parhau neu’n cael ei hatal, yn cael ei seilio arno.

Efallai y bydd rhai o aelodau’r tîm gofal iechyd neu bobl sy’n agos i’r claf yn ei chael hi’n anoddach ystyried rhoi’r gorau i roi triniaeth ymestyn bywyd, na phenderfynu peidio cychwyn rhoi’r driniaeth yn y lle cyntaf. Gallai hyn fod oherwydd y gofid emosiynol sy’n gallu cyd-fynd â phenderfyniad i roi’r gorau i roi triniaeth ymestyn bywyd, neu oherwydd y byddent yn teimlo’n gyfrifol am farwolaeth y claf. Fodd bynnag, ni ddylech ganiatáu i’r pryderon hyn fod yn drech na’ch barn glinigol, gan arwain at sefyllfa lle y byddwch naill ai’n peidio dechrau rhoi triniaeth a allai fod o ryw fudd i’r claf, neu’n parhau i roi triniaeth nad yw’n cynnig unrhyw fudd cyffredinol.

Dylech esbonio i’r rhai sydd agosaf i’r claf y bydd cyflwr y claf yn cael ei fonitro a’i reoli er mwyn sicrhau eu bod yn gyffyrddus a’u bod yn rhydd o boen a symptomau gofidus eraill gymaint ag y bo modd, beth bynnag fo’r penderfyniadau a wneir ynghylch darparu triniaethau penodol. Yn ogystal, dylech nodi’n eglur y bydd penderfyniad i roi’r gorau i ddarparu triniaeth neu i beidio dechrau cynnig triniaeth yn cael ei hadolygu os bydd y sefyllfa glinigol yn newid.

Dylech gynnig cyngor ynghylch unrhyw gymorth a allai fod ar gael i’r claf, y rhai sy’n agos iddynt ac i aelodau’r tîm gofal iechyd, os byddant o’r farn bod y sefyllfa yn heriol ar lefel emosiynol. Mae ffynonellau cymorth yn cynnwys gwasanaethau eiriolaeth a chymorth ar gyfer cleifion a gofalwyr, gwasanaethau cwnsela a chaplaniaeth, a rhwydweithiau cymorth moeseg.

Dylech wneud eich gorau i sicrhau bod cleifion y gallent fod yn arbennig o agored i niwed neu y gallent gael eu rhoi dan bwysau ar yr adeg hon, yn cael eu cynorthwyo i wneud eu penderfyniadau eu hunain. Os ydych chi’n pryderu nad yw claf yn gallu gwneud penderfyniad o’u gwirfodd, gallwch weld cyngor manwl ynghylch sut i reoli hyn ym mharagraffau 69-75 Gwneud penderfyniadau a chaniatâd.

Gallai penderfyniadau ynghylch pa ddewisiadau o ran triniaeth y gellir eu cynnig, gael eu cymhlethu gan gyfyngiadau o ran adnoddau – megis cyfyngiadau ariannol ar driniaethau penodol yn GIG, neu’r ffaith nad oes gwelyau gofal dwys ar gael. Mewn amgylchiadau o’r fath, rhaid i chi ddarparu gofal o safon mor dda ag y gallwch i’r claf, gan sicrhau cydbwysedd weithiau rhwng dyletswyddau tuag at glaf unigol, y boblogaeth ehangach, cyrff cyllido a chyflogwyr, sy’n cystadlu yn erbyn ei gilydd.²¹ Yn aml, ni fydd ateb syml. Yn ddelfrydol, dylid gwneud  penderfyniadau ynghylch manteisio ar driniaethau ar sail polisi lleol neu genedlaethol y cytunwyd arno, sy’n ystyried y goblygiadau o ran hawliau dynol. Mae risg y bydd penderfyniadau a wneir ar sail achosion unigol, heb gyfeirio at bolisi y cytunwyd arno, yn cyflwyno elfennau o wahaniaethu annheg neu fethiant i ystyried hawliau cyfreithiol y claf yn gywir (gweler paragraffau paragraphs 7 - 9 ).

Os bydd cyfyngiadau ar adnoddau yn ffactor, rhaid i chi:

1. ddarparu’r gwasanaeth gorau ag y bo modd gan ddefnyddio’r adnoddau sydd ar gael
2. bod yn gyfarwydd gydag unrhyw bolisïau lleol a chenedlaethol sy’n nodi meini prawf y cytunwyd arnynt er mwyn manteisio ar y driniaeth benodol (megis fframweithiau gwasanaeth cenedlaethol a chanllawiau NICE a SIGN)
3. sicrhau bod penderfyniadau a wneir ynghylch blaenoriaethu cleifion yn deg ac wedi’u seilio ar angen clinigol a gallu’r claf i gael budd, ac nid ar sail oedran, hil, statws cymdeithasol neu ffactorau eraill yn unig, a allai gyflwyno sefyllfa wahaniaethol o ran manteisio ar ofal
4. bod yn agored ac yn onest gyda’r claf (os ydynt yn meddu ar alluedd), neu’r rhai sy’n agos iddynt, a gweddill y tîm gofal iechyd, ynghylch y broses o wneud penderfyniadau a’r meini prawf ar gyfer blaenoriaethu cleifion mewn achosion unigol.

Ni ddylech roi’r gorau i roi triniaeth neu benderfynu peidio dechrau rhoi triniaeth pan fyddai hyn yn arwain at risg sylweddol i’r claf, a phan fo’r unig gyfiawnhad dros wneud hynny yn ymwneud â chyfyngiadau ar adnoddau. Os bydd gennych reswm da dros gredu bod diogelwch claf yn cael ei beryglu gan adnoddau annigonol, ac nid oes gennych chi y grym i gywiro’r sefyllfa, dylech dynnu sylw’r unigolyn neu’r sefydliad priodol at y sefyllfa, gan ddilyn ein harweiniad am Mynegi pryderon am ddiogelwch cleifion a gweithredu yn eu cylch (2012).

Os mai chi sy’n bennaf gyfrifol am driniaeth a gofal y claf, dylech geisio sicrhau consensws ynghylch pa driniaeth a gofal a fyddai’n cynnig budd cyffredinol i glaf heb alluedd. Gall anghytundebau godi rhyngoch chi a’r rhai sy’n agos i’r claf, neu ryngoch chi ac aelodau’r tîm gofal iechyd, neu rhwng y tîm gofal iechyd a’r rhai sy’n agos i’r claf. Gan ddibynnu ar ddifrifoldeb unrhyw anghytuno, fel arfer, bydd modd ei ddatrys; er enghraifft, trwy gynnwys eiriolwr annibynnol, trwy geisio cyngor cydweithiwr mwy profiadol, trwy sicrhau ail farn, trwy gynnal cynhadledd achos neu ddefnyddio gwasanaethau cyfryngu lleol. Wrth geisio sicrhau consensws, dylech ystyried y gwahanol rolau wrth wneud penderfyniadau, ynghyd ag awdurdod y rhai y byddwch yn ymgynghori gyda nhw, a’r fframwaith cyfreithiol ar gyfer datrys anghytundebau.

Ar ôl cymryd y camau hyn, os bydd anghytundeb am benderfyniad arwyddocaol o hyd, rhaid i chi ddilyn unrhyw gamau ffurfiol i ddatrys yr anghydfod sy’n ofynnol gan y gyfraith neu a nodir yn y cod ymarfer perthnasol. Dylech sicrhau eich bod yn ymwybodol o’r gwahanol bobl y mae’n rhaid i chi ymgynghori â nhw, eu gwahanol rolau wrth wneud penderfyniadau a’r pwys y mae’n rhaid i chi ei roi i’w safbwyntiau. Dylech ystyried ceisio cyngor cyfreithiol ac efallai y bydd angen i chi wneud cais i lys priodol neu gorff statudol am adolygiad neu ddyfarniad annibynnol. Dylid hysbysu eich claf, y rhai sy’n agos iddynt ac unrhyw un a benodwyd i weithredu ar eu rhan o unrhyw benderfyniad i gychwyn camau cyfreithiol mor gynnar ag y bo modd, er mwyn iddynt gael y cyfle i gymryd rhan neu i gael eu cynrychioli. 

Mewn sefyllfaoedd pan fo claf sy’n meddu ar alluedd i benderfynu yn gofyn am driniaeth, ac nid ydynt yn derbyn eich barn chi na fyddai’r driniaeth yn briodol ar lefel glinigol, gallai’r camau a awgrymir uchod er mwyn datrys anghytundeb fod o gymorth hefyd.