Amgylchiadau sy’n effeithio ar y broses owneud penderfyniadau barhau

Rydym yn defnyddio’r term ‘budd cyffredinol’ i ddisgrifio’r sail foesegol dros wneud penderfyniadau am driniaeth a gofal ar gyfer cleifion sy’n oedolion ac y maent heb alluedd i benderfynu drostynt eu hunain. Mae hyn yn cynnwys pwyso a mesur risgiau niwed a manteision posibl i’r claf unigol ar gyfer pob un o’r dewisiadau sydd ar gael, gan gynnwys y dewis o beidio gwneud unrhyw beth. Mae cysyniad budd cyffredinol yn cyd-fynd â’r gofynion cyfreithiol i ystyried a yw triniaeth yn ‘cynnig budd’ i glaf (yr Alban), neu a yw er ‘budd pennaf’ y claf (Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon).

Os mai chi yw’r person sy’n bennaf gyfrifol am driniaeth a gofal y claf, cyn dod i’r casgliad mai eich cyfrifoldeb chi yw penderfynu pa ddewis(iadau) fyddai’n cynnig budd cyffredinol i glaf heb alluedd, dylech gymryd camau rhesymol i ddarganfod:

1. a oes tystiolaeth o werthoedd a dewisiadau’r claf a fynegwyd yn flaenorol, y gallent fod yn rhwymo mewn cyfraith, megis penderfyniad neu ddatganiad ymlaen llaw
2. a oes gan rywun arall yr awdurdod cyfreithiol i wneud y penderfyniad ar ran y claf neu wedi cael eu penodi i’w cynrychioli. neu yn yr Alban os yw rhywun yn gwneud cais am awdurdod o’r fath (gweler adran 49 o Ddeddf Oedolion ag Analluedd (Yr Alban) 2000.

Os na cheir tystiolaeth o’r ffaith y gwrthodwyd triniaeth ymlaen llaw, sy’n rhwymo mewn cyfraith, ac nid oes gan unrhyw un awdurdod cyfreithiol i wneud y penderfyniad hwn drostynt, os mai chi yw’r person sy’n bennaf gyfrifol am driniaeth a gofal y claf, chi sy’n gyfrifol am benderfynu ar yr hyn a fyddai’n cynnig budd cyffredinol i’ch claf.⁵ 

Wrth wneud hyn, rhaid i chi:

1. ymgynghori gyda’r rhai sy’n agos i’r claf ac aelodau eraill y tîm gofal iechyd, ystyried eu safbwyntiau am yr hyn y byddai’r claf yn ei ddymuno, a cheisio dod i gytundeb gyda nhw
2. ystyried pa ddewis sy’n cyd-fynd agosaf ag anghenion, dewisiadau, gwerthoedd a blaenoriaethau’r claf
3. ystyried pa ddewis fyddai’n cyfyngu leiaf ar y dewisiadau i’r claf yn y dyfodol.

Os bydd dewis arfaethedig am driniaeth neu ofal yn cyfyngu ar hawl claf i gael rhyddid personol, rhaid i chi ystyried a oes angen awdurdod cyfreithiol arnoch i fwrw ymlaen ag ef dan yr amgylchiadau.

Dylech neilltuo digon o amser, os oes modd, i gynnal trafodaethau gyda’r rhai y mae ganddynt ddiddordeb yn lles y claf, a dylech geisio dod i gytundeb ynghylch sut i symud ymlaen.

Gall deddfwriaeth iechyd meddwl neu ddeddfwriaeth arall⁶ a phwerau cyfraith gyffredin y llysoedd effeithio ar hawl claf i wneud penderfyniad gofal iechyd drostynt eu hunain. Efallai y bydd y gyfraith yn mynnu bod cleifion yn cydymffurfio ag asesiad neu driniaeth oherwydd eu bod yn achosi perygl i’w hunain, i’w hiechyd neu i eraill. Ceir rhagofalon llym ynghylch defnyddio’r pwerau cyfreithiol hyn i gyfyngu ar unigolion, ac mae’r rhain yn penderfynu ar yr hyn a ganiateir heb orfod sicrhau caniatâd. Dylech fod yn ymwybodol o’r driniaeth a ganiateir gan y gyfraith a’r driniaeth na chaniateir gan y gyfraith.

Os byddwch yn barnu bod angen defnyddio’r pwerau cyfreithiol hyn i drin neu asesu claf heb sicrhau caniatâd, rhaid i chi ddilyn y gweithdrefnau a nodir yn y ddeddfwriaeth berthnasol ac mewn canllawiau statudol, ac ym mharagraff 96 yr arweiniad hwn. Os bydd angen cyngor neu gymorth arnoch, dylech gysylltu â’ch corff amddiffyn neu’ch cymdeithas broffesiynol, neu geisio cyngor cyfreithiol annibynnol.