Defnyddio a datgelu gwybodaeth cleifion at ddibenioneilradd
Mae sawl defnydd pwysig o wybodaeth am gleifion yn cyfrannu at ddarpariaeth gyffredinol iechyd a gofal cymdeithasol. Mae enghreifftiau’n cynnwys rheoli gwasanaethau iechyd, ymchwil, epidemioleg, goruchwylio iechyd y cyhoedd, ac addysg a hyfforddiant. Heb wybodaeth am gleifion, ni fyddai modd i’r system iechyd a gofal cymdeithasol gynllunio, datblygu, arloesi, cynnal gwaith ymchwil na bod yn atebol i’r cyhoedd dros y gwasanaethau a ddarparir ganddi.
Yn ogystal, ceir sawl defnydd pwysig o wybodaeth am gleifion nad ydynt yn gysylltiedig â darparu iechyd neu ofal cymdeithasol, ond y maent yn cyflawni dibenion ehangach. Mae’r rhain yn cynnwys datgeliadau er mwyn gweinyddu cyfiawnder, a datgeliadau at ddibenion megis archwilio ariannol a hawliadau budd-daliadau neu yswiriant.
Fel arfer, bydd gwybodaeth ddienw yn ddigonol at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol y claf ac mae’n rhaid i chi ddefnyddio gwybodaeth ddienw yn hytrach na gwybodaeth adnabyddadwy pryd bynnag y bo modd. Os byddwch yn datgelu gwybodaeth adnabyddadwy, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod sail gyfreithiol dros dorri amodau cyfrinachedd.
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb dorri amodau dyletswyddau cyfrinachedd pan fydd unrhyw rai o’r amgylchiadau canlynol yn berthnasol.
- Mae’r datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith, gan gynnwys gan y llysoedd (gweler paragraphs 87 - 94).
- Mae’r claf wedi rhoi caniatâd penodol (gweler paragraph 95).
- Cymeradwyir y datgeliad trwy gyfrwng proses statudol sy’n dirymu dyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin (gweler paragraphs 103 - 105).
- Mewn amgylchiadau eithriadol, mae modd cyfiawnhau’r datgeliad er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 106 - 112).
Rhaid i chi deimlo’n fodlon hefyd y bodlonir yr holl ofynion perthnasol eraill er mwyn datgelu gwybodaeth (gweler paragraph 10).
Ceir nifer fawr o gyfreithiau sy’n mynnu bod gwybodaeth cleifion yn cael ei datgelu – at ddibenion mor amrywiol â hysbysu am glefydau trosglwyddadwy, darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, atal terfysgaeth ac ymchwilio i ddamweiniau ffordd.
Rhaid i chi ddatgelu gwybodaeth os yw’n ofynnol gwneud hynny yn unol â’r gyfraith. Dylech:
- deimlo’n fodlon bod angen gwybodaeth bersonol, a bod y datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith
- datgelu gwybodaeth sy’n berthnasol i’r cais yn unig, a dim ond yn y ffordd sy’n ofynnol yn unol â’r gyfraith
- dweud wrth gleifion am ddatgeliadau o’r fath pryd bynnag y bo hynny’n ymarferol, oni bai y byddai gwneud hynny’n tanseilio diben y datgeliad
- cydymffurfio â gwrthwynebiadau’r claf pan geir darpariaeth i wneud hynny.32
Mae modd i chi weld cyngor am ddatgeliadau a ganiateir ond nad ydynt yn ofynnol yn unol â’r gyfraith ym paragraph 19.
Mae gan y llysoedd troseddol a sifil rymoedd i orchymyn bod gwybodaeth yn cael ei datgelu mewn amgylchiadau amrywiol. Rhaid i chi ddatgelu gwybodaeth os bydd barnwr neu swyddog gweinyddol llys yn rhoi gorchymyn i chi wneud hynny.
Dim ond gwybodaeth sy’n ofynnol gan y llys y dylech ei datgelu. Dylech nodi’r gwrthwynebiad i’r barnwr neu i’r swyddog gweinyddol os gwneir ymdrechion i’ch cymell i ddatgelu’r hyn sy’n ymddangos yn wybodaeth amherthnasol i chi, megis gwybodaeth am berthynas claf nad ydynt yn gysylltiedig â’r sefyllfa. Yn ogystal, dylech ddweud wrth y barnwr neu’r swyddog gweinyddol os ydych o’r farn y gallai datgelu’r wybodaeth roi rhywun mewn perygl o ddioddef niwed.
Os gorchmynnir datgeliad, ac os na fyddwch yn deall y sail dros hyn, dylech ofyn i’r llys neu i gynghorwr cyfreithiol i’w hesbonio i chi. Yn ogystal, dylech ddweud wrth y claf y mae’r llys wedi gofyn am eu gwybodaeth, pa wybodaeth y byddwch yn ei datgelu wrth ymateb i’r gorchymyn, oni bai bod hynny’n anymarferol neu y byddai’n tanseilio’r diben y ceisiwyd y datgeliad ar ei gyfer.
Ni ddylech ddatgelu gwybodaeth bersonol i drydydd parti megis cyfreithiwr, heddwas neu swyddog llys barn heb sicrhau caniatâd penodol y claf, oni bai bod hynny’n ofynnol yn unol â’r gyfraith, neu’n cael ei orchymyn gan lys barn, neu bod modd ei gyfiawnhau er budd y cyhoedd. Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth heb sicrhau caniatâd i’ch cynghorydd cyfreithiol chi er mwyn cael eu cyngor.
Yn yr Alban, o dan y broses ragholi, os byddwch yn derbyn cais rhagholi bydd dyletswydd gyfreithiol arnoch i rannu gwybodaeth, ac mewn achosion eraill mater gwirfoddol fyddai datgelu a byddai’n ddarostyngedig i’r arweiniad ym mharagraff 9.33
Dylech ofyn am ganiatâd i ddatgelu gwybodaeth bersonol at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol34 neu archwilio clinigol lleol oni bai bod y wybodaeth yn ofynnol yn unol â’r gyfraith, neu os nad yw hi’n briodol neu’n ymarferol sicrhau caniatâd (gweler paragraph 14 am enghreifftiau o adegau pan allai hyn ddigwydd).
Yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, mae trefniadau statudol mewn grym er mwyn ystyried a fyddai datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasol o fudd i gleifion neu’r cyhoedd mewn ffordd ddigonol er mwyn bod yn drech na hawl cleifion i breifatrwydd. Mae enghreifftiau o’r dibenion hyn yn cynnwys ymchwil meddygol, a rheoli gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Ni cheir fframwaith statudol cymharol yn yr Alban.
Mae Adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 (sy’n berthnasol yng Nghymru a Lloegr) a Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016 yn caniatáu i ddyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin gael ei rhoi o’r neilltu at ddibenion diffiniedig pan na fydd modd defnyddio gwybodaeth ddienw a phan na fydd hi’n ymarferol ceisio caniatâd. Mae modd i chi weld mwy o fanylion am y trefniadau statudol hyn yn yr atodiad cyfreithiol.
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd os caniateir y datgeliad neu os yw’r datgeliad wedi cael ei gymeradwyo dan adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 neu dan Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016. Os ydych yn gwybod bod claf wedi gwrthwynebu i’r cam o ddatgelu gwybodaeth at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol, ni ddylech ddatgelu’r wybodaeth fel arfer oni bai ei bod yn ofynnol yn unol â’r rheoliadau.40
Mewn amgylchiadau eithriadol, efallai y bydd budd i’r cyhoedd o’r pwys mwyaf mewn datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasol pwysig os nad oes dewis amgen rhesymol ymarferol ar gael i ddefnyddio gwybodaeth bersonol, ac nid yw hi’n ymarferol ceisio caniatâd. Rhaid i’r budd i gymdeithas sy’n deillio o’r datgeliad fod yn drech na budd y claf a’r cyhoedd o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol.
Ni ddylech ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd os bydd y datgeliad o fewn cwmpas unrhyw rai o’r rheoliadau a ddisgrifiwyd ym paragraphs 103 - 105, ac ni chaniateir y datgeliad neu nid yw wedi cael ei gymeradwyo dan y rheoliadau hynny.
Os nad yw’r rheoliadau a ddisgrifiwyd ym paragraphs 103 - 105 yn berthnasol, efallai y bydd angen i chi wneud eich penderfyniad eich hun ynghylch a oes modd cyfiawnhau’r cam o ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd. Mae’r amgylchiadau lle y byddai’r budd i’r cyhoedd yn cyfiawnhau datgeliadau o’r fath yn ansicr, fodd bynnag, felly dylech geisio cyngor gwarcheidwad data neu Caldicott neu gynghorydd cyfreithiol nad yw’n gysylltiedig mewn ffordd uniongyrchol â’r defnydd yr ystyrir y datgeliad ar ei gyfer cyn gwneud y datgeliad.41
Cyn ystyried a fyddai modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod angen defnyddio gwybodaeth adnabyddadwy neu nad yw hi’n rhesymol mewn ffordd ymarferol i wneud y wybodaeth yn ddienw. Yn y naill achos neu’r llall, rhaid i chi deimlo’n fodlon nad yw hi’n rhesymol ymarferol ceisio caniatâd.42
Wrth ystyried a fyddai modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd, rhaid i chi ystyried y ffactorau a nodwyd ym paragraph 67. Yn ogystal, rhaid i chi deimlo’n fodlon:
- y byddai’r datgeliad yn cydymffurfio â gofynion cyfraith diogelu data ac na fyddai’n torri unrhyw ddeddfwriaeth arall sy’n atal datgelu gwybodaeth am gleifion (gweler yr atodiad cyfreithiol am enghreifftiau)
- bod y datgeliad yn cynrychioli’r cam lleiaf sy’n angenrheidiol at y diben
- y bydd y wybodaeth yn cael ei phrosesu mewn amgylchedd diogel ac a reolir, ac y mae’n meddu ar y gallu ac y mae’n addas fel arall i brosesu’r wybodaeth (gweler paragraph 86)
- bod gwybodaeth ar gael mewn ffordd hwylus i gleifion am unrhyw ddata a ddatgelwyd heb sicrhau caniatâd, y sawl y’i datgelwyd iddynt, a diben y datgeliad.
Os ydych yn gwybod bod claf wedi gwrthwynebu i’r cam lle y caiff gwybodaeth ei datgelu at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol, ni ddylech ddatgelu gwybodaeth er budd y cyhoedd oni bai y byddai methu gwneud hynny yn rhoi eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol neu farwolaeth (gweler paragraphs 63 - 70).
Rhaid i chi gadw cofnod o’r wybodaeth a ddatgelwyd gennych, eich rhesymau ac unrhyw gyngor yr oeddech wedi’i geisio.
Wrth ddatgelu gwybodaeth am glaf, rhaid i chi:
- ddefnyddio gwybodaeth ddienw os yw hi’n ymarferol i chi wneud hynny ac os bydd hynny’n cyflawni’r diben
- teimlo’n fodlon:
- bod modd i’r claf droi at wybodaeth sy’n esbonio sut y defnyddir eu gwybodaeth ar gyfer eu gofal uniongyrchol nhw neu at ddibenion archwilio clinigol lleol, a bod ganddynt yr hawl i wrthwynebu
- nad yw’r claf wedi gwrthwynebu
- cael caniatâd penodol y claf os caiff gwybodaeth adnabyddadwy ei datgelu at ddibenion ac eithrio’u gofal uniongyrchol nhw neu at ddibenion archwilio clinigol lleol oni bai bod y datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith neu os oes modd ei gyfiawnhau er budd y cyhoedd
- sicrhau eich bod yn datgelu cyn lleied o wybodaeth ag sy’n angenrheidiol ar gyfer y diben
- dilyn yr holl ofynion cyfreithiol, gan gynnwys y gyfraith gyffredin a chyfraith diogelu data.5
Gwybodaeth ddienw
Mae cod ymarfer Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth (cod ICO) ar gyfer gwneud gwybodaeth yn ddienw yn barnu bod data yn ddienw os nad yw’n datgelu manylion unrhyw unigolyn ar ei ben ei hun, ac os yw’n annhebygol o ganiatáu i unrhyw unigolyn gael eu hadnabod trwy ei gyfuno gyda data arall.29 Nid yw’n debygol y bydd y cam syml o gelu enw, oedran, cyfeiriad neu fanylion adnabod personol eraill y claf yn ddigonol er mwyn sicrhau bod gwybodaeth yn ddienw yn unol â’r safon hon.30
Mae modd i chi weld dogfen Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth (ICO), Anonymisation: managing data protection risk code of practice (2012) ar wefan yr ICO.
Mae manylion adnabod posibl eraill yn cynnwys llythrennau cyntaf y claf, eu cod post, eu rhif GIG neu CHC, manylion adnabod lleol (megis rhifau ysbytai), rhif yswiriant gwladol, a dyddiadau allweddol (megis dyddiad geni, dyddiad cael diagnosis neu ddyddiad marwolaeth).
Mae cod ICO yn nodi mewn ffordd eglur hefyd bod gwahanol fathau o ddata dienw yn arwain at wahanol lefelau o risg y bydd cleifion yn cael eu hail-adnabod. Er enghraifft, gallai setiau data sy’n cynnwys niferoedd bach arwain at fwy o risg y bydd modd ail-adnabod cleifion na setiau data mawr. Yn ogystal, bydd y risg o ail-adnabod claf yn amrywio yn unol â’r amgylchedd y cedwir y wybodaeth ynddi. Er enghraifft, gallai set ddata ddienw a ddatgelir mewn amgylchedd diogel a than reolaeth barhau i fod yn ddienw er na fyddai modd trefnu bod yr un set ddata ar gael i’r cyhoedd oherwydd y tebygolrwydd y byddai unigolion yn cael eu hadnabod.
Dylech ddilyn cod ICO, neu arweiniad sy’n cyd-fynd â chod ICO, neu geisio cyngor arbenigol, os oes gennych chi rôl sy’n ymwneud â gwneud gwybodaeth yn ddienw neu ddatgelu gwybodaeth ddienw.
Y broses o wneud gwybodaeth yn ddienw
Gall gwybodaeth gael ei gwneud yn ddienw gan aelod o’r tîm gofal uniongyrchol sy’n meddu ar y wybodaeth, y sgiliau a’r profiad i wneud y wybodaeth yn ddienw mewn ffordd gymwys, neu os byddant yn cael eu goruchwylio mewn ffordd ddigonol.
Os na fydd hi’n ymarferol gwneud y wybodaeth yn ddienw o fewn y tîm gofal uniongyrchol, gall prosesydd data dan gontract ei gwneud yn ddienw, ar yr amod bod sail gyfreithiol dros unrhyw dorri amodau cyfrinachedd (gweler paragraph 80), y bodlonir gofynion y gyfraith diogelu data (gweler yr atodiad cyfreithiol) a bod rheolaethau priodol mewn grym i ddiogelu’r wybodaeth (gweler paragraff 86).
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb dorri amodau dyletswyddau cyfrinachedd pan fydd unrhyw rai o’r amgylchiadau canlynol yn berthnasol.
- Mae’r datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith, gan gynnwys gan y llysoedd (gweler paragraphs 87 - 94).
- Mae’r claf wedi rhoi caniatâd penodol (gweler paragraph 95).
- Cymeradwyir y datgeliad trwy gyfrwng proses statudol sy’n dirymu dyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin (gweler paragraphs 103 - 105).
- Mewn amgylchiadau eithriadol, mae modd cyfiawnhau’r datgeliad er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 106 - 112).
Rhaid i chi deimlo’n fodlon hefyd y bodlonir yr holl ofynion perthnasol eraill er mwyn datgelu gwybodaeth (gweler paragraph 10).
Datgelu gwybodaeth ddienw
Os byddwch yn penderfynu datgelu gwybodaeth ddienw, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod rheolaethau priodol mewn grym er mwyn lleihau’r risg gymaint ag y bo modd y bydd cleifion unigol yn cael eu hadnabod. Bydd y rheolaethau sy’n angenrheidiol yn dibynnu ar y risg y byddant yn cael eu hail-adnabod, ac fe allent gynnwys contractau neu gytundebau wedi’u llofnodi sy’n cynnwys rheolaethau ynghylch sut y caiff y wybodaeth ei defnyddio, ei chadw a’i dinistrio, yn ogystal â chyfyngiadau er mwyn atal unigolion rhag cael eu hadnabod. Dylech droi at gyngor neu arweiniad arbenigol wrth asesu risg, neu wrth ystyried lefel y rheolaeth sy’n briodol.31
Gweler ôl-nodyn 29 am y cyfeiriad at arweiniad ICO.
Datgeliadau sy’n ofynnol yn unol â statudau neu’rllysoedd
Datgeliad sy’n ofynnol yn ôl statud
Ceir nifer fawr o gyfreithiau sy’n mynnu bod gwybodaeth cleifion yn cael ei datgelu – at ddibenion mor amrywiol â hysbysu am glefydau trosglwyddadwy, darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, atal terfysgaeth ac ymchwilio i ddamweiniau ffordd.
Rhaid i chi ddatgelu gwybodaeth os yw’n ofynnol gwneud hynny yn unol â’r gyfraith. Dylech:
- deimlo’n fodlon bod angen gwybodaeth bersonol, a bod y datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith
- datgelu gwybodaeth sy’n berthnasol i’r cais yn unig, a dim ond yn y ffordd sy’n ofynnol yn unol â’r gyfraith
- dweud wrth gleifion am ddatgeliadau o’r fath pryd bynnag y bo hynny’n ymarferol, oni bai y byddai gwneud hynny’n tanseilio diben y datgeliad
- cydymffurfio â gwrthwynebiadau’r claf pan geir darpariaeth i wneud hynny.32
Mae Cyfansoddiad GIG Lloegr a dogfen The Charter of Patient Rights and Responsibilities GIG yr Alban yn nodi hawliau claf i wrthwynebu i’r ffordd y defnyddir eu gwybodaeth. Dan gyfraith diogelu data, mae gan wrthrych data yr hawl i wrthwynebu i’r gweithgarwch prosesu os bydd yn peri niwed neu ofid sylweddol a di-alw-amdano. Am ragor o wybodaeth, gweler Guide to Data Protection ar wefan yr ICO.
Mae modd i chi weld cyngor am ddatgeliadau a ganiateir ond nad ydynt yn ofynnol yn unol â’r gyfraith ym paragraph 19.
Weithiau, mae cyfreithiau a rheoliadau’n caniatáu datgelu gwybodaeth bersonol, ond nid ydynt yn mynnu bod hynny yn digwydd.8 Os caniateir datgeliad ond nid yw’n ofynnol yn ôl y gyfraith, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod sail gyfreithiol dros dorri amodau cyfrinachedd (gweler paragraph 9). Rhaid i chi deimlo’n fodlon hefyd y bodlonir y gofynion perthnasol eraill ynghylch datgelu gwybodaeth (gweler paragraph 10).
Datgelu gwybodaeth i’r llysoedd, neu er mwyn cael cyngorcyfreithiol
Mae gan y llysoedd troseddol a sifil rymoedd i orchymyn bod gwybodaeth yn cael ei datgelu mewn amgylchiadau amrywiol. Rhaid i chi ddatgelu gwybodaeth os bydd barnwr neu swyddog gweinyddol llys yn rhoi gorchymyn i chi wneud hynny.
Dim ond gwybodaeth sy’n ofynnol gan y llys y dylech ei datgelu. Dylech nodi’r gwrthwynebiad i’r barnwr neu i’r swyddog gweinyddol os gwneir ymdrechion i’ch cymell i ddatgelu’r hyn sy’n ymddangos yn wybodaeth amherthnasol i chi, megis gwybodaeth am berthynas claf nad ydynt yn gysylltiedig â’r sefyllfa. Yn ogystal, dylech ddweud wrth y barnwr neu’r swyddog gweinyddol os ydych o’r farn y gallai datgelu’r wybodaeth roi rhywun mewn perygl o ddioddef niwed.
Os gorchmynnir datgeliad, ac os na fyddwch yn deall y sail dros hyn, dylech ofyn i’r llys neu i gynghorwr cyfreithiol i’w hesbonio i chi. Yn ogystal, dylech ddweud wrth y claf y mae’r llys wedi gofyn am eu gwybodaeth, pa wybodaeth y byddwch yn ei datgelu wrth ymateb i’r gorchymyn, oni bai bod hynny’n anymarferol neu y byddai’n tanseilio’r diben y ceisiwyd y datgeliad ar ei gyfer.
Ni ddylech ddatgelu gwybodaeth bersonol i drydydd parti megis cyfreithiwr, heddwas neu swyddog llys barn heb sicrhau caniatâd penodol y claf, oni bai bod hynny’n ofynnol yn unol â’r gyfraith, neu’n cael ei orchymyn gan lys barn, neu bod modd ei gyfiawnhau er budd y cyhoedd. Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth heb sicrhau caniatâd i’ch cynghorydd cyfreithiol chi er mwyn cael eu cyngor.
Yn yr Alban, o dan y broses ragholi, os byddwch yn derbyn cais rhagholi bydd dyletswydd gyfreithiol arnoch i rannu gwybodaeth, ac mewn achosion eraill mater gwirfoddol fyddai datgelu a byddai’n ddarostyngedig i’r arweiniad ym mharagraff 9.33
Gweler ein taflen ffeithiau cyfreithiol i gael rhagor o wybodaeth am ragholi.
Caniatâd
Dylech ofyn am ganiatâd i ddatgelu gwybodaeth bersonol at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol34 neu archwilio clinigol lleol oni bai bod y wybodaeth yn ofynnol yn unol â’r gyfraith, neu os nad yw hi’n briodol neu’n ymarferol sicrhau caniatâd (gweler paragraph 14 am enghreifftiau o adegau pan allai hyn ddigwydd).
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth ar sail caniatâd dealledig ar gyfer gofal uniongyrchol pan fodlonir yr amodau ym paragraphs 28 and 29, ac ar gyfer gwaith archwilio clinigol lleol pan fodlonir yr amodau ym paragraph 96. Mewn achosion eraill, dylech ofyn am ganiatâd penodol i ddatgelu gwybodaeth bersonol oni bai ei bod yn amhriodol neu’n anymarferol i chi wneud hynny. Er enghraifft, gallai hyn fod oherwydd:
Er enghraifft, gallai hyn fod oherwydd:
- bod angen gwneud y datgeliad yn unol â’r gyfraith (gweler paragraphs 17 - 19)
- rydych yn fodlon bod caniatâd ar sail penderfyniad cytbwys eisoes wedi cael ei sicrhau gan unigolyn addas7
- nad yw’r claf yn meddu ar alluedd i wneud y penderfyniad. Mewn achos o’r fath, dylech ddilyn yr arweiniad ynghylch cleifion heb alluedd i roi eu caniatâd (gweler paragraphs 41 - 49)
- mae gennych reswm dros gredu y byddai ceisio caniatâd yn eich rhoi chi neu eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol
- byddai ceisio caniatâd yn debygol o danseilio diben y datgeliad, er enghraifft trwy niweidio’r broses o atal, datrys neu erlyn trosedd ddifrifol.
- rhaid gweithredu’n gyflym, er enghraifft wrth ddarganfod neu reoli achosion o rai clefydau trosglwyddadwy lle nad oes amser digonol ar gael i gysylltu â’r claf
- nad yw ceisio caniatâd yn gam ymarferol o ystyried nifer neu oedran y cofnodion, neu’r tebygolrwydd y gellir olrhain cleifion
- rydych chi wedi penderfynu datgelu gwybodaeth yn barod er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 63 - 70).
Gweler ôl-nodyn 10 am y diffiniad o ‘ofal uniongyrchol’ yn yr arweiniad hwn. Rhoddir arweiniad ynghylch rhannu gwybodaeth at ddibenion gofal uniongyrchol ym mharagraffau 26–33.
Datgeliadau at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasoleilradd
Archwilio clinigol
Mae gan bob gweithiwr meddygol proffesiynol sy’n gwneud gwaith clinigol ddyletswydd i gymryd rhan mewn gweithgarwch archwilio clinigol35 ac i gyfrannu at raglenni adolygu canlyniadau clinigol.36 Os cynhelir archwiliad gan y tîm a ddarparodd y gofal, neu’r rhai sy’n gweithio i’w cynorthwyo, megis staff archwilio clinigol, mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol ar sail caniatâd dealledig, ar yr amod eich bod yn fodlon nad yw hi’n ymarferol defnyddio gwybodaeth ddienw:
- a bod y claf yn gallu troi’n hawdd at wybodaeth sy’n esbonio y gallai eu gwybodaeth bersonol gael ei datgelu at ddibenion archwilio clinigol lleol, a bod ganddynt yr hawl i wrthwynebu
- nad yw’r claf wedi gwrthwynebu.
Yn yr arweiniad hwn, mae ‘archwilio clinigol’ yn golygu gwerthuso perfformiad clinigol yn erbyn safonau neu thrwy ddadansoddi cymharol, er mwyn cyfrannu at y broses o reoli gwasanaethau.
Gweler Arfer meddygol da (2024), paragraff 13b. Yr enw am raglenni adolygu canlyniad clinigol oedd ymchwiliadau cyfrinachol cenedlaethol yn flaenorol, ac maent yn adolygiadau systematig a gyflawnir gyda’r nod o gynorthwyo newidiadau sy’n gallu helpu i wella ansawdd a diogelwch darpariaeth gofal iechyd. Mae modd i chi weld rhagor o wybodaeth ar wefan y Bartneriaeth Gwella Ansawdd Gofal Iechyd. Mae modd i chi weld holl arweiniad CMC ynghylch safonau proffesiynol a moeseg ar ein gwefan.
Os bydd claf yn gwrthwynebu i’r cam o gynnwys gwybodaeth bersonol amdanynt mewn archwiliad clinigol lleol sy’n gysylltiedig â’u gofal, dylech esbonio pam bod angen y wybodaeth a sut y gallai hyn fod o fudd i’w gofal presennol a’u gofal yn y dyfodol. Os bydd y claf yn gwrthwynebu o hyd, dylech eu tynnu o’r archwiliad os yw hynny’n ymarferol. Os nad yw hynny’n ymarferol, dylech sicrhau bod hyn yn cael ei esbonio i’r claf, ynghyd ag unrhyw ddewisiadau sydd ar gael iddynt.
Os cynhelir archwiliad clinigol, ond nid gan y tîm a ddarparodd y gofal neu’r rhai sy’n gweithio i’w cynorthwyo, dylid gwneud y wybodaeth yn ddienw. Os nad yw hyn yn ymarferol neu os yw gwybodaeth bersonol yn hanfodol i’r archwiliad, yr unig adeg y dylech ddatgelu’r wybodaeth yw os ydych chi wedi sicrhau caniatâd penodol y claf neu os oes sail gyfreithiol arall dros dorri cyfrinachedd (gweler paragraph 80). Rhaid i chi deimlo’n fodlon hefyd y bodlonir y gofynion perthnasol eraill ynghylch datgelu gwybodaeth (gweler paragraph 10).
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb dorri amodau dyletswyddau cyfrinachedd pan fydd unrhyw rai o’r amgylchiadau canlynol yn berthnasol.
- Mae’r datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith, gan gynnwys gan y llysoedd (gweler paragraphs 87 - 94).
- Mae’r claf wedi rhoi caniatâd penodol (gweler paragraph 95).
- Cymeradwyir y datgeliad trwy gyfrwng proses statudol sy’n dirymu dyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin (gweler paragraphs 103 - 105).
- Mewn amgylchiadau eithriadol, mae modd cyfiawnhau’r datgeliad er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 106 - 112).
Rhaid i chi deimlo’n fodlon hefyd y bodlonir yr holl ofynion perthnasol eraill er mwyn datgelu gwybodaeth (gweler paragraph 10).
Wrth ddatgelu gwybodaeth am glaf, rhaid i chi:
- ddefnyddio gwybodaeth ddienw os yw hi’n ymarferol i chi wneud hynny ac os bydd hynny’n cyflawni’r diben
- teimlo’n fodlon:
- bod modd i’r claf droi at wybodaeth sy’n esbonio sut y defnyddir eu gwybodaeth ar gyfer eu gofal uniongyrchol nhw neu at ddibenion archwilio clinigol lleol, a bod ganddynt yr hawl i wrthwynebu
- nad yw’r claf wedi gwrthwynebu
- cael caniatâd penodol y claf os caiff gwybodaeth adnabyddadwy ei datgelu at ddibenion ac eithrio’u gofal uniongyrchol nhw neu at ddibenion archwilio clinigol lleol oni bai bod y datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith neu os oes modd ei gyfiawnhau er budd y cyhoedd
- sicrhau eich bod yn datgelu cyn lleied o wybodaeth ag sy’n angenrheidiol ar gyfer y diben
- dilyn yr holl ofynion cyfreithiol, gan gynnwys y gyfraith gyffredin a chyfraith diogelu data.5
Datgeliadau at ddibenion ariannol neu weinyddol
Os gofynnir i chi ddatgelu gwybodaeth am gleifion at ddibenion ariannol neu weinyddol, dylech ei rhoi mewn ffurf ddienw, os yw hynny’n ymarferol ac os bydd yn bodloni’r diben. Os bydd angen darparu gwybodaeth adnabyddadwy, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod sail gyfreithiol dros dorri cyfrinachedd (gweler paragraph 80).37 Rhaid i chi deimlo’n fodlon hefyd y bodlonir y gofynion perthnasol eraill ynghylch datgelu gwybodaeth (gweler paragraph 10).
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb dorri amodau dyletswyddau cyfrinachedd pan fydd unrhyw rai o’r amgylchiadau canlynol yn berthnasol.
- Mae’r datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith, gan gynnwys gan y llysoedd (gweler paragraphs 87 - 94).
- Mae’r claf wedi rhoi caniatâd penodol (gweler paragraph 95).
- Cymeradwyir y datgeliad trwy gyfrwng proses statudol sy’n dirymu dyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin (gweler paragraphs 103 - 105).
- Mewn amgylchiadau eithriadol, mae modd cyfiawnhau’r datgeliad er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 106 - 112).
Rhaid i chi deimlo’n fodlon hefyd y bodlonir yr holl ofynion perthnasol eraill er mwyn datgelu gwybodaeth (gweler paragraph 10).
Wrth ddatgelu gwybodaeth am glaf, rhaid i chi:
- ddefnyddio gwybodaeth ddienw os yw hi’n ymarferol i chi wneud hynny ac os bydd hynny’n cyflawni’r diben
- teimlo’n fodlon:
- bod modd i’r claf droi at wybodaeth sy’n esbonio sut y defnyddir eu gwybodaeth ar gyfer eu gofal uniongyrchol nhw neu at ddibenion archwilio clinigol lleol, a bod ganddynt yr hawl i wrthwynebu
- nad yw’r claf wedi gwrthwynebu
- cael caniatâd penodol y claf os caiff gwybodaeth adnabyddadwy ei datgelu at ddibenion ac eithrio’u gofal uniongyrchol nhw neu at ddibenion archwilio clinigol lleol oni bai bod y datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith neu os oes modd ei gyfiawnhau er budd y cyhoedd
- sicrhau eich bod yn datgelu cyn lleied o wybodaeth ag sy’n angenrheidiol ar gyfer y diben
- dilyn yr holl ofynion cyfreithiol, gan gynnwys y gyfraith gyffredin a chyfraith diogelu data.5
Mae gan gomisiynwyr hawliau cyfyngedig i ofyn am wybodaeth bersonol sy’n cael ei dal gan bractisau cyffredinol at ddibenion diffiniedig, er y dylent barchu gwrthwynebiadau cleifion fel arfer. Gweler y cyfarwyddiadau ynghylch cyfrinachedd a datgelu gwybodaeth a’r cod ymarfer ar gyfer y wlad berthnasol am ragor o wybodaeth. Cyfrinachedd a Datgelu Gwybodaeth (Gwasanaethau Meddygol Cyffredinol, Gwasanaethau Meddygol Personol, Gwasanaethau Meddygol Darparwr Amgen) 2013 a’r Cod Ymarfer (Adran Iechyd, 2013); Confidentiality and Disclosure of Information: General Medical Services and Alternative Provider Medical Services Directions (Northern Ireland) 2006 a Chod Ymarfer (Adran Iechyd, Gwasanaethau Cymdeithasol a Diogelwch y Cyhoedd, 2006); Cyfrinachedd a Datgelu Gwybodaeth: Gwasanaethau Meddygol Cyffredinol (GMS), Cytundebau Adran 17c a Chod Ymarfer a Chyfarwyddiadau Gwasanaethau Meddygol Sylfaenol Bwrdd Iechyd (HBPMS); Cyfarwyddiadau Cyfrinachedd a Datgelu Gwybodaeth: Gwasanaethau Meddygol Cyffredinol a Gwasanaethau Meddygol Darparwr Amgen 2006 a Chod Ymarfer (Llywodraeth Cynulliad Cymru, 2005).
Dyletswydd broffesiynol gonestrwydd a chyfrinachedd
Mae gan bob gweithiwr meddygol proffesiynol ddyletswydd gonestrwydd – cyfrifoldeb proffesiynol i fod yn onest gyda chleifion pan fydd pethau’n mynd o’i le. Fel rhan o’r ddyletswydd hon, rhaid iddynt ddweud wrth y claf pan fydd rhywbeth wedi mynd o’i le, gan esbonio effeithiau’r hyn sydd wedi digwydd yn y tymor byr a’r tymor hir.38
Rydym yn rhoi arweiniad am ddyletswyddau proffesiynol a sefydliadol gonestrwydd yn Gweithredu mewn ffordd agored a gonest pan fydd pethau’n mynd o le: dyletswydd broffesiynol gonestrwydd (Cyngor Meddygol Cyffredinol a’r Cyngor Nyrsio a Bydwreigiaeth, 2015). Mae modd i chi weld holl arweiniad CMC ynghylch safonau proffesiynol a moeseg ar ein gwefan.
Os yw’r claf wedi marw, neu os yw’n annhebygol y byddant yn adennill ymwybyddiaeth neu alluedd, efallai y bydd hi’n briodol siarad gyda’r rhai sy’n agos i’r claf. Wrth ddarparu gwybodaeth at y dibenion hyn, dylech barchu cyfrinachedd y claf o hyd. Os bydd claf wedi gofyn i chi’n flaenorol i beidio rhannu gwybodaeth bersonol am eu cyflwr neu eu triniaeth gyda’r rhai sy’n agos iddynt, dylech gydymffurfio â’u dymuniadau. Rhaid i chi wneud eich gorau o hyd i fod yn ystyriol, yn sensitif ac yn ymatebol i’r rhai sy’n agos i’r claf, gan roi cymaint o wybodaeth ag y gallwch iddynt.
Gweithredu mewn ffordd agored a dysgu gan ddigwyddiadauniweidiol ac achosion y bu ond y dim iddynt ddigwydd
Mae nifer o gynlluniau a systemau adrodd yn bodoli o gwmpas y DU er mwyn adrodd am ddigwyddiadau niweidiol neu achosion y bu ond y dim iddynt ddigwydd. Mae gan sefydliadau bolisïau hefyd er mwyn adrodd am ddigwyddiadau niweidiol ac achosion y bu ond y dim iddynt ddigwydd, ac ymateb iddynt, ac mewn rhai achosion, mae dyletswyddau gonestrwydd sefydliadol wedi cael eu cynnwys yn y gyfraith.39 Os bydd y gyfraith yn mynnu bod gwybodaeth bersonol yn cael ei datgelu at y dibenion hyn, dylech ddilyn yr arweiniad ym paragraph 87. Os na fydd y gyfraith yn mynnu bod hyn yn digwydd, dylech ofyn am ganiatâd i ddatgelu gwybodaeth bersonol oni bai ei bod yn amhriodol neu’n anymarferol gwneud hynny (gweler paragraph 14). Mewn amgylchiadau eithriadol, efallai bod modd cyfiawnhau datgelu heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 106 - 112).
Ceir nifer fawr o gyfreithiau sy’n mynnu bod gwybodaeth cleifion yn cael ei datgelu – at ddibenion mor amrywiol â hysbysu am glefydau trosglwyddadwy, darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, atal terfysgaeth ac ymchwilio i ddamweiniau ffordd.
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth ar sail caniatâd dealledig ar gyfer gofal uniongyrchol pan fodlonir yr amodau ym paragraphs 28 and 29, ac ar gyfer gwaith archwilio clinigol lleol pan fodlonir yr amodau ym paragraph 96. Mewn achosion eraill, dylech ofyn am ganiatâd penodol i ddatgelu gwybodaeth bersonol oni bai ei bod yn amhriodol neu’n anymarferol i chi wneud hynny. Er enghraifft, gallai hyn fod oherwydd:
Er enghraifft, gallai hyn fod oherwydd:
- bod angen gwneud y datgeliad yn unol â’r gyfraith (gweler paragraphs 17 - 19)
- rydych yn fodlon bod caniatâd ar sail penderfyniad cytbwys eisoes wedi cael ei sicrhau gan unigolyn addas7
- nad yw’r claf yn meddu ar alluedd i wneud y penderfyniad. Mewn achos o’r fath, dylech ddilyn yr arweiniad ynghylch cleifion heb alluedd i roi eu caniatâd (gweler paragraphs 41 - 49)
- mae gennych reswm dros gredu y byddai ceisio caniatâd yn eich rhoi chi neu eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol
- byddai ceisio caniatâd yn debygol o danseilio diben y datgeliad, er enghraifft trwy niweidio’r broses o atal, datrys neu erlyn trosedd ddifrifol.
- rhaid gweithredu’n gyflym, er enghraifft wrth ddarganfod neu reoli achosion o rai clefydau trosglwyddadwy lle nad oes amser digonol ar gael i gysylltu â’r claf
- nad yw ceisio caniatâd yn gam ymarferol o ystyried nifer neu oedran y cofnodion, neu’r tebygolrwydd y gellir olrhain cleifion
- rydych chi wedi penderfynu datgelu gwybodaeth yn barod er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 63 - 70).
Mewn amgylchiadau eithriadol, efallai y bydd budd i’r cyhoedd o’r pwys mwyaf mewn datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasol pwysig os nad oes dewis amgen rhesymol ymarferol ar gael i ddefnyddio gwybodaeth bersonol, ac nid yw hi’n ymarferol ceisio caniatâd. Rhaid i’r budd i gymdeithas sy’n deillio o’r datgeliad fod yn drech na budd y claf a’r cyhoedd o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol.
Ni ddylech ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd os bydd y datgeliad o fewn cwmpas unrhyw rai o’r rheoliadau a ddisgrifiwyd ym paragraphs 103 - 105, ac ni chaniateir y datgeliad neu nid yw wedi cael ei gymeradwyo dan y rheoliadau hynny.
Os nad yw’r rheoliadau a ddisgrifiwyd ym paragraphs 103 - 105 yn berthnasol, efallai y bydd angen i chi wneud eich penderfyniad eich hun ynghylch a oes modd cyfiawnhau’r cam o ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd. Mae’r amgylchiadau lle y byddai’r budd i’r cyhoedd yn cyfiawnhau datgeliadau o’r fath yn ansicr, fodd bynnag, felly dylech geisio cyngor gwarcheidwad data neu Caldicott neu gynghorydd cyfreithiol nad yw’n gysylltiedig mewn ffordd uniongyrchol â’r defnydd yr ystyrir y datgeliad ar ei gyfer cyn gwneud y datgeliad.41
Cyn ystyried a fyddai modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod angen defnyddio gwybodaeth adnabyddadwy neu nad yw hi’n rhesymol mewn ffordd ymarferol i wneud y wybodaeth yn ddienw. Yn y naill achos neu’r llall, rhaid i chi deimlo’n fodlon nad yw hi’n rhesymol ymarferol ceisio caniatâd.42
Wrth ystyried a fyddai modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd, rhaid i chi ystyried y ffactorau a nodwyd ym paragraph 67. Yn ogystal, rhaid i chi deimlo’n fodlon:
- y byddai’r datgeliad yn cydymffurfio â gofynion cyfraith diogelu data ac na fyddai’n torri unrhyw ddeddfwriaeth arall sy’n atal datgelu gwybodaeth am gleifion (gweler yr atodiad cyfreithiol am enghreifftiau)
- bod y datgeliad yn cynrychioli’r cam lleiaf sy’n angenrheidiol at y diben
- y bydd y wybodaeth yn cael ei phrosesu mewn amgylchedd diogel ac a reolir, ac y mae’n meddu ar y gallu ac y mae’n addas fel arall i brosesu’r wybodaeth (gweler paragraph 86)
- bod gwybodaeth ar gael mewn ffordd hwylus i gleifion am unrhyw ddata a ddatgelwyd heb sicrhau caniatâd, y sawl y’i datgelwyd iddynt, a diben y datgeliad.
Os ydych yn gwybod bod claf wedi gwrthwynebu i’r cam lle y caiff gwybodaeth ei datgelu at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol, ni ddylech ddatgelu gwybodaeth er budd y cyhoedd oni bai y byddai methu gwneud hynny yn rhoi eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol neu farwolaeth (gweler paragraphs 63 - 70).
Rhaid i chi gadw cofnod o’r wybodaeth a ddatgelwyd gennych, eich rhesymau ac unrhyw gyngor yr oeddech wedi’i geisio.
Mae’r rhwymedigaethau sy’n gysylltiedig â dyletswydd statudol gonestrwydd yn Lloegr yn ymddangos yn rheoliad 20 Rheoliadau Deddf Iechyd a Gofal Cymdeithasol 2008 (Gweithgareddau Rheoledig) 2014. Yn yr Alban, maent yn ymddangos yn adran 22 Health (Tobacco, Nicotine etc. and Care) (Scotland) Act 2016.
Datgeliadau gyda chymorth statudol penodol
Yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, mae trefniadau statudol mewn grym er mwyn ystyried a fyddai datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasol o fudd i gleifion neu’r cyhoedd mewn ffordd ddigonol er mwyn bod yn drech na hawl cleifion i breifatrwydd. Mae enghreifftiau o’r dibenion hyn yn cynnwys ymchwil meddygol, a rheoli gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Ni cheir fframwaith statudol cymharol yn yr Alban.
Mae Adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 (sy’n berthnasol yng Nghymru a Lloegr) a Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016 yn caniatáu i ddyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin gael ei rhoi o’r neilltu at ddibenion diffiniedig pan na fydd modd defnyddio gwybodaeth ddienw a phan na fydd hi’n ymarferol ceisio caniatâd. Mae modd i chi weld mwy o fanylion am y trefniadau statudol hyn yn yr atodiad cyfreithiol.
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd os caniateir y datgeliad neu os yw’r datgeliad wedi cael ei gymeradwyo dan adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 neu dan Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016. Os ydych yn gwybod bod claf wedi gwrthwynebu i’r cam o ddatgelu gwybodaeth at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol, ni ddylech ddatgelu’r wybodaeth fel arfer oni bai ei bod yn ofynnol yn unol â’r rheoliadau.40
Mewn rhai amgylchiadau, efallai y bydd datgeliadau a ganiateir dan reoliadau 2 a 3 Rheoliadau Gwasanaeth Iechyd (Rheoli Gwybodaeth Cleifion) 2002 yn rhywbeth gofynnol yn hytrach na rhywbeth a ganiateir. Fel arfer, ni fydd Grŵp Cynghori ar Gyfrinachedd yr Awdurdod Ymchwil Iechyd yn awdurdodi datgeliad dan reoliad 5 y mae’r claf wedi gwrthwynebu iddo. Gweler atodiad cyfreithiol yr arweiniad hwn am ragor o fanylion am y rheoliadau.
Datgeliadau er budd y cyhoedd at ddibenion iechyd a gofalcymdeithasol
Mewn amgylchiadau eithriadol, efallai y bydd budd i’r cyhoedd o’r pwys mwyaf mewn datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasol pwysig os nad oes dewis amgen rhesymol ymarferol ar gael i ddefnyddio gwybodaeth bersonol, ac nid yw hi’n ymarferol ceisio caniatâd. Rhaid i’r budd i gymdeithas sy’n deillio o’r datgeliad fod yn drech na budd y claf a’r cyhoedd o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol.
Ni ddylech ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd os bydd y datgeliad o fewn cwmpas unrhyw rai o’r rheoliadau a ddisgrifiwyd ym paragraphs 103 - 105, ac ni chaniateir y datgeliad neu nid yw wedi cael ei gymeradwyo dan y rheoliadau hynny.
Yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, mae trefniadau statudol mewn grym er mwyn ystyried a fyddai datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasol o fudd i gleifion neu’r cyhoedd mewn ffordd ddigonol er mwyn bod yn drech na hawl cleifion i breifatrwydd. Mae enghreifftiau o’r dibenion hyn yn cynnwys ymchwil meddygol, a rheoli gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Ni cheir fframwaith statudol cymharol yn yr Alban.
Mae Adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 (sy’n berthnasol yng Nghymru a Lloegr) a Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016 yn caniatáu i ddyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin gael ei rhoi o’r neilltu at ddibenion diffiniedig pan na fydd modd defnyddio gwybodaeth ddienw a phan na fydd hi’n ymarferol ceisio caniatâd. Mae modd i chi weld mwy o fanylion am y trefniadau statudol hyn yn yr atodiad cyfreithiol.
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd os caniateir y datgeliad neu os yw’r datgeliad wedi cael ei gymeradwyo dan adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 neu dan Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016. Os ydych yn gwybod bod claf wedi gwrthwynebu i’r cam o ddatgelu gwybodaeth at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol, ni ddylech ddatgelu’r wybodaeth fel arfer oni bai ei bod yn ofynnol yn unol â’r rheoliadau.40
Os nad yw’r rheoliadau a ddisgrifiwyd ym paragraphs 103 - 105 yn berthnasol, efallai y bydd angen i chi wneud eich penderfyniad eich hun ynghylch a oes modd cyfiawnhau’r cam o ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd. Mae’r amgylchiadau lle y byddai’r budd i’r cyhoedd yn cyfiawnhau datgeliadau o’r fath yn ansicr, fodd bynnag, felly dylech geisio cyngor gwarcheidwad data neu Caldicott neu gynghorydd cyfreithiol nad yw’n gysylltiedig mewn ffordd uniongyrchol â’r defnydd yr ystyrir y datgeliad ar ei gyfer cyn gwneud y datgeliad.41
Yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon, mae trefniadau statudol mewn grym er mwyn ystyried a fyddai datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd at ddibenion iechyd a gofal cymdeithasol o fudd i gleifion neu’r cyhoedd mewn ffordd ddigonol er mwyn bod yn drech na hawl cleifion i breifatrwydd. Mae enghreifftiau o’r dibenion hyn yn cynnwys ymchwil meddygol, a rheoli gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Ni cheir fframwaith statudol cymharol yn yr Alban.
Mae Adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 (sy’n berthnasol yng Nghymru a Lloegr) a Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016 yn caniatáu i ddyletswydd cyfrinachedd y gyfraith gyffredin gael ei rhoi o’r neilltu at ddibenion diffiniedig pan na fydd modd defnyddio gwybodaeth ddienw a phan na fydd hi’n ymarferol ceisio caniatâd. Mae modd i chi weld mwy o fanylion am y trefniadau statudol hyn yn yr atodiad cyfreithiol.
Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd os caniateir y datgeliad neu os yw’r datgeliad wedi cael ei gymeradwyo dan adran 251 Deddf y Gwasanaeth Iechyd Gwladol 2006 neu dan Health and Social Care (Control of Data Processing) Act (Northern Ireland) 2016. Os ydych yn gwybod bod claf wedi gwrthwynebu i’r cam o ddatgelu gwybodaeth at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol, ni ddylech ddatgelu’r wybodaeth fel arfer oni bai ei bod yn ofynnol yn unol â’r rheoliadau.40
Yn yr Alban, mae Panel Budd y Cyhoedd a Phreifatrwydd ar gyfer Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn craffu ceisiadau am fynediad i rywfaint o ddata sy’n tarddu o GIG yr Alban, ond nid yr holl ddata. Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth bersonol os cymeradwywyd y datgeliad gan Banel Budd y Cyhoedd a Phreifatrwydd ar gyfer Iechyd a Gofal Cymdeithasol.
Cyn ystyried a fyddai modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod angen defnyddio gwybodaeth adnabyddadwy neu nad yw hi’n rhesymol mewn ffordd ymarferol i wneud y wybodaeth yn ddienw. Yn y naill achos neu’r llall, rhaid i chi deimlo’n fodlon nad yw hi’n rhesymol ymarferol ceisio caniatâd.42
Mae Grŵp Cynghori ar Gyfrinachedd yr Awdurdod Ymchwil Iechyd yn cyhoeddi amrediad o arweiniad i ymgeiswyr CAG, y gallent fod o gymorth i chi. Mae ar gael yn www.hra.nhs.uk.
Wrth ystyried a fyddai modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd, rhaid i chi ystyried y ffactorau a nodwyd ym paragraph 67. Yn ogystal, rhaid i chi deimlo’n fodlon:
- y byddai’r datgeliad yn cydymffurfio â gofynion cyfraith diogelu data ac na fyddai’n torri unrhyw ddeddfwriaeth arall sy’n atal datgelu gwybodaeth am gleifion (gweler yr atodiad cyfreithiol am enghreifftiau)
- bod y datgeliad yn cynrychioli’r cam lleiaf sy’n angenrheidiol at y diben
- y bydd y wybodaeth yn cael ei phrosesu mewn amgylchedd diogel ac a reolir, ac y mae’n meddu ar y gallu ac y mae’n addas fel arall i brosesu’r wybodaeth (gweler paragraph 86)
- bod gwybodaeth ar gael mewn ffordd hwylus i gleifion am unrhyw ddata a ddatgelwyd heb sicrhau caniatâd, y sawl y’i datgelwyd iddynt, a diben y datgeliad.
Wrth benderfynu a yw’r budd i’r cyhoedd o ddatgelu gwybodaeth yn drech na’r budd i’r claf ac i’r cyhoedd o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol, rhaid i chi ystyried:
- y niwed neu’r gofid posibl i’r claf yn deillio o’r datgeliad – er enghraifft, o ran eu cyswllt gyda thriniaeth a’u hiechyd cyffredinol yn y dyfodol
- y niwed posibl i ymddiriedaeth mewn gweithwyr meddygol proffesiynol yn gyffredinol – er enghraifft, os yw’n cael ei dybio yn eang bod meddygon, cymdeithion meddygol a chymdeithion anesthesia yn barod i ddatgelu gwybodaeth am gleifion heb sicrhau eu caniatâd
- y niwed posibl i eraill (boed hynny’n unigolyn penodol neu’n bobl, neu i’r cyhoedd yn ehangach) os na ddatgelir y wybodaeth
- y budd posibl i unigolyn neu i gymdeithas sy’n deillio o’r cam o ryddhau’r wybodaeth
- natur y wybodaeth i’w datgelu, ac unrhyw safbwyntiau a fynegir gan y claf
- a oes modd osgoi niwed neu sicrhau budd heb dorri cyfrinachedd y claf, neu os na, beth yw’r ymyriad lleiaf y gellir ei wneud.
Os ydych o’r farn y byddai methu datgelu’r wybodaeth yn golygu bod unigolion neu gymdeithas mewn perygl mor ddifrifol fel ei fod yn drech na’r budd i’r claf ac i’r cyhoedd o gynnal cyfrinachedd, dylech ddatgelu gwybodaeth berthnasol yn ddi-oed i unigolyn neu awdurdod priodol. Dylech hysbysu’r claf cyn datgelu’r wybodaeth, os yw’n ymarferol ac yn ddiogel i chi wneud hynny, hyd yn oed os ydych yn bwriadu datgelu heb sicrhau eu caniatâd.
Os byddwch yn penderfynu datgelu gwybodaeth ddienw, rhaid i chi deimlo’n fodlon bod rheolaethau priodol mewn grym er mwyn lleihau’r risg gymaint ag y bo modd y bydd cleifion unigol yn cael eu hadnabod. Bydd y rheolaethau sy’n angenrheidiol yn dibynnu ar y risg y byddant yn cael eu hail-adnabod, ac fe allent gynnwys contractau neu gytundebau wedi’u llofnodi sy’n cynnwys rheolaethau ynghylch sut y caiff y wybodaeth ei defnyddio, ei chadw a’i dinistrio, yn ogystal â chyfyngiadau er mwyn atal unigolion rhag cael eu hadnabod. Dylech droi at gyngor neu arweiniad arbenigol wrth asesu risg, neu wrth ystyried lefel y rheolaeth sy’n briodol.31
Os ydych yn gwybod bod claf wedi gwrthwynebu i’r cam lle y caiff gwybodaeth ei datgelu at ddibenion ac eithrio gofal uniongyrchol, ni ddylech ddatgelu gwybodaeth er budd y cyhoedd oni bai y byddai methu gwneud hynny yn rhoi eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol neu farwolaeth (gweler paragraphs 63 - 70).
Mae’r gyfraith yn cydnabod bod gofal meddygol cyfrinachol er budd y cyhoedd. Mae’r ffaith bod pobl yn cael eu hannog i geisio cyngor a thriniaeth o fudd i gymdeithas gyfan ac i’r unigolyn. Ond gellir bod budd i’r cyhoedd o ddatgelu gwybodaeth er mwyn diogelu unigolion neu gymdeithas rhag risgiau niwed difrifol, megis clefydau trosglwyddadwy difrifol neu drosedd ddifrifol.23
Os nad yw hi’n ymarferol i chi geisio caniatâd, ac mewn achosion eithriadol pan fo claf wedi gwrthod rhoi eu caniatâd, efallai bod modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol er budd y cyhoedd os allai methu gwneud hynny olygu bod eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol neu farwolaeth. Rhaid i’r budd i unigolyn neu i gymdeithas o ddatgelu’r wybodaeth fod yn drech na’r budd i’r cyhoedd ac i’r claf o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol.
Gallai sefyllfa o’r fath godi, er enghraifft, os byddai datgeliad yn debygol o fod yn angenrheidiol er mwyn atal, datrys neu erlyn trosedd ddifrifol, yn enwedig troseddau yn erbyn yr unigolyn. Pan fydd dioddefwyr trais yn gwrthod cymorth yr heddlu, efallai y bydd modd cyfiawnhau datgeliad o hyd os bydd eraill yn parhau i fod mewn perygl, er enghraifft, gan rywun sy’n barod i ddefnyddio arfau, neu gan drais domestig pan allai plant neu eraill fod mewn perygl.
Mae enghreifftiau eraill o sefyllfaoedd lle y gallai methu datgelu gwybodaeth olygu bod eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol neu farwolaeth yn cynnwys pan na fydd claf yn ffit i yrru,24 neu pan fyddant wedi cael diagnosis eu bod yn dioddef clefyd trosglwyddadwy difrifol,25 neu pan fyddant yn peri risg difrifol i eraill o ganlyniad i’r ffaith nad ydynt yn ffit i weithio.26
Wrth benderfynu a yw’r budd i’r cyhoedd o ddatgelu gwybodaeth yn drech na’r budd i’r claf ac i’r cyhoedd o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol, rhaid i chi ystyried:
- y niwed neu’r gofid posibl i’r claf yn deillio o’r datgeliad – er enghraifft, o ran eu cyswllt gyda thriniaeth a’u hiechyd cyffredinol yn y dyfodol
- y niwed posibl i ymddiriedaeth mewn gweithwyr meddygol proffesiynol yn gyffredinol – er enghraifft, os yw’n cael ei dybio yn eang bod meddygon, cymdeithion meddygol a chymdeithion anesthesia yn barod i ddatgelu gwybodaeth am gleifion heb sicrhau eu caniatâd
- y niwed posibl i eraill (boed hynny’n unigolyn penodol neu’n bobl, neu i’r cyhoedd yn ehangach) os na ddatgelir y wybodaeth
- y budd posibl i unigolyn neu i gymdeithas sy’n deillio o’r cam o ryddhau’r wybodaeth
- natur y wybodaeth i’w datgelu, ac unrhyw safbwyntiau a fynegir gan y claf
- a oes modd osgoi niwed neu sicrhau budd heb dorri cyfrinachedd y claf, neu os na, beth yw’r ymyriad lleiaf y gellir ei wneud.
Os ydych o’r farn y byddai methu datgelu’r wybodaeth yn golygu bod unigolion neu gymdeithas mewn perygl mor ddifrifol fel ei fod yn drech na’r budd i’r claf ac i’r cyhoedd o gynnal cyfrinachedd, dylech ddatgelu gwybodaeth berthnasol yn ddi-oed i unigolyn neu awdurdod priodol. Dylech hysbysu’r claf cyn datgelu’r wybodaeth, os yw’n ymarferol ac yn ddiogel i chi wneud hynny, hyd yn oed os ydych yn bwriadu datgelu heb sicrhau eu caniatâd.
Mae penderfyniadau ynghylch a oes modd cyfiawnhau datgelu heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd yn gallu bod yn rhai cymhleth. Pan fo hynny’n ymarferol, dylech geisio cyngor gan warcheidwad data neu Caldicott neu gynghorydd arbenigol tebyg nad ydynt yn gysylltiedig mewn ffordd uniongyrchol â’r defnydd yr ystyrir y datgeliad ar ei gyfer. Os oes modd, dylech wneud hyn heb ddatgelu manylion y claf.
Rhaid i chi gofnodi yng nghofnod y claf eich rhesymau dros ddatgelu gwybodaeth ar ôl sicrhau caniatâd neu heb sicrhau caniatâd. Yn ogystal, rhaid i chi gofnodi unrhyw gamau yr ydych wedi’u cymryd i geisio caniatâd y claf, i’w hysbysu o’r datgeliad, neu’ch rhesymau dros beidio gwneud hynny.
Rhaid i chi gadw cofnod o’r wybodaeth a ddatgelwyd gennych, eich rhesymau ac unrhyw gyngor yr oeddech wedi’i geisio.
Cymeradwyaeth foesegol ar gyfer gwaith ymchwil
Dim ond os oes sail gyfreithiol dros y datgeliad a bod yr ymchwil wedi cael ei gymeradwyo gan bwyllgor moeseg ymchwil y dylech chi ddatgelu gwybodaeth bersonol ar gyfer gwaith ymchwil.
Os ydych yn gwneud cais am gymeradwyaeth foesegol ar gyfer gwaith ymchwil, dylech roi gwybod i’r pwyllgor moeseg os caiff gwybodaeth bersonol ei datgelu heb sicrhau caniatâd, gan sôn wrthynt am y sail gyfreithiol dros y datgeliad.
Ceisiadau gan gyflogwyr, yswirwyr a thrydydd partïoneraill
Efallai y bydd trydydd partïon megis cwmni yswiriant neu gyflogwr claf, neu adran o’r llywodraeth neu asiantaeth sy’n asesu hawl hawliwr i gael budd-daliadau, yn gofyn i chi am wybodaeth bersonol am glaf, naill ai’n dilyn archwiliad neu o gofnodion sy’n bodoli eisoes. Yn yr achosion hyn:
- dylech deimlo’n fodlon bod y claf yn meddu ar wybodaeth ddigonol am gwmpas, diben a goblygiadau tebygol y gweithgarwch archwilio a datgelu, a’r ffaith nad oes modd gwrthod darparu neu gelu gwybodaeth berthnasol
- dylech sicrhau neu fod wedi gweld caniatâd ysgrifenedig i’r datgeliad gan y claf neu gan unigolyn sy’n meddu ar awdurdod cywir i weithredu ar ran y claf. Gallwch dderbyn sicrhad gan swyddog mewn asiantaeth neu adran o’r llywodraeth neu gan weithiwr iechyd proffesiynol cofrestredig sy’n gweithredu ar eu rhan, bod y claf neu unigolyn sy’n meddu ar awdurdod cywir i weithredu ar eu rhan, wedi rhoi eu caniatâd
- dim ond gwybodaeth ffeithiol y gallwch ei chadarnhau y dylech ei datgelu, a’i chyflwyno mewn ffordd ddiduedd ac sy’n berthnasol i’r cais. Ni ddylech ddatgelu’r cofnod cyfan fel arfer,43 er y gallai fod yn berthnasol i rai budd-daliadau a delir gan adrannau’r llywodraeth ac i asesiadau eraill o hawl cleifion i gael pensiynau neu fudddaliadau eraill sy’n gysylltiedig ag iechyd
- dylech gynnig dangos i’ch claf neu roi copi i’ch claf o unrhyw adroddiad y byddwch yn ei ysgrifennu amdanynt at ddibenion cyflogaeth neu yswiriant, cyn y bydd yn cael ei anfon, oni bai:
- eu bod eisoes wedi nodi nad ydynt yn dymuno’i weld
- y byddai ei ddatgelu yn debygol o achosi niwed difrifol i’r claf neu i unrhyw un arall
- y byddai ei ddatgelu yn debygol o ddatgelu gwybodaeth am unigolyn arall nad ydynt yn rhoi eu caniatâd.44, 45
Gallai datgelu’r cofnod cyfan dorri egwyddorion cyfraith diogelu data, oherwydd y gallai’r cofnod llawn fod yn cynnwys gwybodaeth sy’n ormodol ac nad yw’n berthnasol i’r diben.
Os bydd unrhyw rai o’r eithriadau a nodir ym mharagraff 115(d) yr arweiniad hwn yn gmc-uk.org 57 berthnasol, dylech ddatgelu cymaint o’r adroddiad ag y gallwch o hyd. Mae’r Adran Gwaith a Phensiynau yn cyhoeddi cyngor am adroddiadau at ddibenion budd-daliadau.
Mewn rhai amgylchiadau, mae gan gleifion yr hawl i weld adroddiad a ysgrifennwyd amdanynt dan ddarpariaethau Deddf Mynediad i Adroddiadau Meddygol 1988. Am ragor o fanylion, gweler y daflen ffeithiau ynghylch deddfwriaeth y mae modd i chi ei gweld ar dudalen arweiniad cyfrinachedd GMC ar ein gwefan.
Os bydd claf yn gwrthod rhoi eu caniatâd neu’n tynnu eu caniatâd yn ôl, neu os na fydd hi’n ymarferol sicrhau eu caniatâd, mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth o hyd os gellir cyfiawnhau hynny er budd y cyhoedd (gweler paragraphs 63 - 70). Rhaid i chi ddatgelu gwybodaeth os yw hynny’n ofynnol yn unol â’r gyfraith (gweler paragraphs 87 - 94).
Mae’r gyfraith yn cydnabod bod gofal meddygol cyfrinachol er budd y cyhoedd. Mae’r ffaith bod pobl yn cael eu hannog i geisio cyngor a thriniaeth o fudd i gymdeithas gyfan ac i’r unigolyn. Ond gellir bod budd i’r cyhoedd o ddatgelu gwybodaeth er mwyn diogelu unigolion neu gymdeithas rhag risgiau niwed difrifol, megis clefydau trosglwyddadwy difrifol neu drosedd ddifrifol.23
Os nad yw hi’n ymarferol i chi geisio caniatâd, ac mewn achosion eithriadol pan fo claf wedi gwrthod rhoi eu caniatâd, efallai bod modd cyfiawnhau datgelu gwybodaeth bersonol er budd y cyhoedd os allai methu gwneud hynny olygu bod eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol neu farwolaeth. Rhaid i’r budd i unigolyn neu i gymdeithas o ddatgelu’r wybodaeth fod yn drech na’r budd i’r cyhoedd ac i’r claf o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol.
Gallai sefyllfa o’r fath godi, er enghraifft, os byddai datgeliad yn debygol o fod yn angenrheidiol er mwyn atal, datrys neu erlyn trosedd ddifrifol, yn enwedig troseddau yn erbyn yr unigolyn. Pan fydd dioddefwyr trais yn gwrthod cymorth yr heddlu, efallai y bydd modd cyfiawnhau datgeliad o hyd os bydd eraill yn parhau i fod mewn perygl, er enghraifft, gan rywun sy’n barod i ddefnyddio arfau, neu gan drais domestig pan allai plant neu eraill fod mewn perygl.
Mae enghreifftiau eraill o sefyllfaoedd lle y gallai methu datgelu gwybodaeth olygu bod eraill mewn perygl o ddioddef niwed difrifol neu farwolaeth yn cynnwys pan na fydd claf yn ffit i yrru,24 neu pan fyddant wedi cael diagnosis eu bod yn dioddef clefyd trosglwyddadwy difrifol,25 neu pan fyddant yn peri risg difrifol i eraill o ganlyniad i’r ffaith nad ydynt yn ffit i weithio.26
Wrth benderfynu a yw’r budd i’r cyhoedd o ddatgelu gwybodaeth yn drech na’r budd i’r claf ac i’r cyhoedd o gadw’r wybodaeth yn gyfrinachol, rhaid i chi ystyried:
- y niwed neu’r gofid posibl i’r claf yn deillio o’r datgeliad – er enghraifft, o ran eu cyswllt gyda thriniaeth a’u hiechyd cyffredinol yn y dyfodol
- y niwed posibl i ymddiriedaeth mewn gweithwyr meddygol proffesiynol yn gyffredinol – er enghraifft, os yw’n cael ei dybio yn eang bod meddygon, cymdeithion meddygol a chymdeithion anesthesia yn barod i ddatgelu gwybodaeth am gleifion heb sicrhau eu caniatâd
- y niwed posibl i eraill (boed hynny’n unigolyn penodol neu’n bobl, neu i’r cyhoedd yn ehangach) os na ddatgelir y wybodaeth
- y budd posibl i unigolyn neu i gymdeithas sy’n deillio o’r cam o ryddhau’r wybodaeth
- natur y wybodaeth i’w datgelu, ac unrhyw safbwyntiau a fynegir gan y claf
- a oes modd osgoi niwed neu sicrhau budd heb dorri cyfrinachedd y claf, neu os na, beth yw’r ymyriad lleiaf y gellir ei wneud.
Os ydych o’r farn y byddai methu datgelu’r wybodaeth yn golygu bod unigolion neu gymdeithas mewn perygl mor ddifrifol fel ei fod yn drech na’r budd i’r claf ac i’r cyhoedd o gynnal cyfrinachedd, dylech ddatgelu gwybodaeth berthnasol yn ddi-oed i unigolyn neu awdurdod priodol. Dylech hysbysu’r claf cyn datgelu’r wybodaeth, os yw’n ymarferol ac yn ddiogel i chi wneud hynny, hyd yn oed os ydych yn bwriadu datgelu heb sicrhau eu caniatâd.
Mae penderfyniadau ynghylch a oes modd cyfiawnhau datgelu heb sicrhau caniatâd er budd y cyhoedd yn gallu bod yn rhai cymhleth. Pan fo hynny’n ymarferol, dylech geisio cyngor gan warcheidwad data neu Caldicott neu gynghorydd arbenigol tebyg nad ydynt yn gysylltiedig mewn ffordd uniongyrchol â’r defnydd yr ystyrir y datgeliad ar ei gyfer. Os oes modd, dylech wneud hyn heb ddatgelu manylion y claf.
Rhaid i chi gofnodi yng nghofnod y claf eich rhesymau dros ddatgelu gwybodaeth ar ôl sicrhau caniatâd neu heb sicrhau caniatâd. Yn ogystal, rhaid i chi gofnodi unrhyw gamau yr ydych wedi’u cymryd i geisio caniatâd y claf, i’w hysbysu o’r datgeliad, neu’ch rhesymau dros beidio gwneud hynny.
Ceir nifer fawr o gyfreithiau sy’n mynnu bod gwybodaeth cleifion yn cael ei datgelu – at ddibenion mor amrywiol â hysbysu am glefydau trosglwyddadwy, darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, atal terfysgaeth ac ymchwilio i ddamweiniau ffordd.
Rhaid i chi ddatgelu gwybodaeth os yw’n ofynnol gwneud hynny yn unol â’r gyfraith. Dylech:
- deimlo’n fodlon bod angen gwybodaeth bersonol, a bod y datgeliad yn ofynnol yn unol â’r gyfraith
- datgelu gwybodaeth sy’n berthnasol i’r cais yn unig, a dim ond yn y ffordd sy’n ofynnol yn unol â’r gyfraith
- dweud wrth gleifion am ddatgeliadau o’r fath pryd bynnag y bo hynny’n ymarferol, oni bai y byddai gwneud hynny’n tanseilio diben y datgeliad
- cydymffurfio â gwrthwynebiadau’r claf pan geir darpariaeth i wneud hynny.32
Mae modd i chi weld cyngor am ddatgeliadau a ganiateir ond nad ydynt yn ofynnol yn unol â’r gyfraith ym paragraph 19.
Mae gan y llysoedd troseddol a sifil rymoedd i orchymyn bod gwybodaeth yn cael ei datgelu mewn amgylchiadau amrywiol. Rhaid i chi ddatgelu gwybodaeth os bydd barnwr neu swyddog gweinyddol llys yn rhoi gorchymyn i chi wneud hynny.
Dim ond gwybodaeth sy’n ofynnol gan y llys y dylech ei datgelu. Dylech nodi’r gwrthwynebiad i’r barnwr neu i’r swyddog gweinyddol os gwneir ymdrechion i’ch cymell i ddatgelu’r hyn sy’n ymddangos yn wybodaeth amherthnasol i chi, megis gwybodaeth am berthynas claf nad ydynt yn gysylltiedig â’r sefyllfa. Yn ogystal, dylech ddweud wrth y barnwr neu’r swyddog gweinyddol os ydych o’r farn y gallai datgelu’r wybodaeth roi rhywun mewn perygl o ddioddef niwed.
Os gorchmynnir datgeliad, ac os na fyddwch yn deall y sail dros hyn, dylech ofyn i’r llys neu i gynghorwr cyfreithiol i’w hesbonio i chi. Yn ogystal, dylech ddweud wrth y claf y mae’r llys wedi gofyn am eu gwybodaeth, pa wybodaeth y byddwch yn ei datgelu wrth ymateb i’r gorchymyn, oni bai bod hynny’n anymarferol neu y byddai’n tanseilio’r diben y ceisiwyd y datgeliad ar ei gyfer.
Ni ddylech ddatgelu gwybodaeth bersonol i drydydd parti megis cyfreithiwr, heddwas neu swyddog llys barn heb sicrhau caniatâd penodol y claf, oni bai bod hynny’n ofynnol yn unol â’r gyfraith, neu’n cael ei orchymyn gan lys barn, neu bod modd ei gyfiawnhau er budd y cyhoedd. Mae modd i chi ddatgelu gwybodaeth heb sicrhau caniatâd i’ch cynghorydd cyfreithiol chi er mwyn cael eu cyngor.
Yn yr Alban, o dan y broses ragholi, os byddwch yn derbyn cais rhagholi bydd dyletswydd gyfreithiol arnoch i rannu gwybodaeth, ac mewn achosion eraill mater gwirfoddol fyddai datgelu a byddai’n ddarostyngedig i’r arweiniad ym mharagraff 9.33
