Rhan 1: Mynegi pryder

Mae gan bob gweithiwr meddygol proffesiynol ddyletswydd i fynegi pryderon pan fyddant o’r farn bod diogelwch neu ofal claf yn cael ei danseilio gan waith cydweithwyr neu gan y systemau, y polisïau a’r gweithdrefnau yn y sefydliad y maent yn gweithio ynddo. Rhaid iddynt annog a chefnogi diwylliant lle y mae modd i staff fynegi pryderon mewn ffordd agored a diogel hefyd.

Ni ddylech ymrwymo i gontractau neu gytundebau gyda’ch corff cyflogi neu gontractio sy’n ceisio’ch atal rhag mynegi pryderon am ddiogelwch cleifion, neu gyfyngu’ch gallu i wneud hynny. Bydd contractau neu gytundebau yn ddi-rym os mai eu bwriad yw atal cyflogai rhag gwneud datgeliad wedi’i ddiogelu.² 

Efallai eich bod yn amharod i adrodd pryder am nifer o resymau. Er enghraifft, oherwydd eich bod yn ofni na fydd unrhyw beth yn cael ei wneud, neu oherwydd y gallai mynegi’ch pryder achosi problemau i gydweithwyr; cael effaith negyddol ar berthnasoedd gwaith; cael effaith negyddol ar eich gyrfa; neu arwain at gŵyn yn cael ei gwneud amdanoch chi.

Os ydych yn oedi cyn adrodd pryder o ganlyniad i’r rhesymau hyn, dylech gofio’r canlynol.

1. Mae gennych ddyletswydd i roi’r pwys mwyaf ar fuddiannau cleifion a gweithredu i’w diogelu, ac mae’r ddyletswydd hon yn drech na theyrngarwch personol a phroffesiynol.
2. Mae’r gyfraith yn cynnig diogelwch cyfreithiol rhag erledigaeth neu ddiswyddo ar gyfer unigolion sy’n datgelu gwybodaeth er mwyn mynegi pryderon go iawn ac er mwyn amlygu camymddygiad yn y gweithle.³ 
3. Nid oes yn rhaid i chi aros am brawf – bydd modd i chi gyfiawnhau’r cam o fynegi pryder os byddwch yn gwneud hynny mewn ffordd onest, ar sail cred resymol a thrwy ddilyn y camau priodol, hyd yn oes os byddwch wedi gwneud camgymeriad.

Rhaid i chi ddilyn y weithdrefn yn y man lle’r ydych yn gweithio er mwyn adrodd digwyddiadau niweidiol a digwyddiadau y bu ond y dim iddynt ddigwydd. Mae hyn oherwydd bod nodi digwyddiadau niweidiol neu ddigwyddiadau y bu ond y dim iddynt ddigwydd yn gynnar, yn gallu golygu bod modd delio gyda materion, bod modd cywiro problemau a bod modd dysgu gwersi.

Os oes gennych reswm dros gredu bod cleifion mewn perygl o farw neu ddioddef niwed difrifol am unrhyw reswm, neu y gallent fod mewn perygl o farw neu ddioddef niwed difrifol, dylech adrodd eich pryder i’r unigolyn neu’r sefydliad priodol ar unwaith. Ni ddylech oedi cyn gwneud hyn oherwydd nad ydych chi mewn sefyllfa i gywiro’r mater.

Pryd bynnag y bo modd, dylech fynegi’ch pryder i’ch rheolwr neu swyddog priodol yn y sefydliad y mae gennych gontract gydag ef neu sy’n eich cyflogi chi yn y lle cyntaf – fel y meddyg ymgynghorol sy’n gyfrifol am y tîm, y cyfarwyddwr clinigol neu feddygol neu bartner yn y practis. Os yw eich pryder yn ymwneud â phartner, efallai y byddai’n briodol ei godi y tu allan i’r practis – er enghraifft, gyda’r cyfarwyddwr meddygol neu’r swyddog arweiniol dros lywodraethu clinigol ar gyfer eich sefydliad. Os ydych yn weithiwr meddygol proffesiynol dan hyfforddiant, efallai y bydd yn briodol eich bod yn mynegi’ch pryderon i unigolyn penodol yn eich sefydliad hyfforddi. 

Rhaid i chi fynegi’r rheswm dros eich pryder mewn ffordd eglur, gonest a gwrthrychol. Dylech gydnabod unrhyw gŵyn bersonol a allai ddeillio o’r sefyllfa, ond dylech ganolbwyntio ar ddiogelwch cleifion.

Yn ogystal, dylech gadw cofnod o’ch pryder, ac unrhyw gamau yr ydych wedi’u cymryd er mwyn delio ag ef.