0–18 oed: arweiniad i bob meddyg

0–18 oed: arweiniad i bob meddyg

1

Mae’r arweiniad hwn ar gyfer pob meddyg, ond fe allai fod o ddefnydd i blant, pobl ifanc,1, y sawl y mae ganddynt diddordeb yn eu gofal, ac unrhyw un arall hefyd sy’n dymuno gwybod pa arweiniad a roddir i feddygon.

1

Gweler Atodiad 1 am yr hyn a olygwn pan fyddwn yn cyfeirio at blant a phobl ifanc.

2

Mae’r arweiniad ar gyfer meddygon, os ydynt yn gweld plant a phobl ifanc fel cleifion yn rheolaidd neu beidio. Yn ogystal, dylai meddygon fod yn ymwybodol o anghenion a lles plant a phobl ifanc pan fyddant yn gweld cleifion:

  1. sy’n rhieni neu’n ofalwyr2 
  2. y mae plant neu bobl ifanc yn gofalu amdanynt, neu
  3. y gallent fod yn beryglus i blant neu bobl ifanc.
2

Gweler Atodiad 2 am arweiniad ynghylch y sawl y mae ganddynt gyfrifoldeb rhiant a rolau rhieni a gofalwyr.

3

Mae Arfer meddygol da yn nodi bod yn rhaid i feddygon ddiogelu iechyd a lles plant a phobl ifanc. Mae lles yn cynnwys trin plant a phobl ifanc fel unigolion a pharchu eu safbwyntiau, yn ogystal ag ystyried eu lles corfforol ac emosiynol.

4

Wrth drin plant a phobl ifanc, rhaid i feddygon ystyried rhieni ac eraill sy’n agos atynt hefyd; ond rhaid iddynt roi’r pwys mwyaf ar eu claf.

5

Wrth drin oedolion sy’n gofalu am blant a phobl ifanc, neu y maent yn peri risg i blant a phobl ifanc, rhaid i’r meddyg roi’r pwys mwyaf ar y claf sy’n oedolyn; ond mae’n rhaid i feddygon ystyried plant a phobl ifanc hefyd, a gweithredu er eu budd pennaf nhw.

6

Gallai plant a phobl ifanc fod yn arbennig o agored i niwed ac mae angen eu diogelu rhag niwed; yn aml, byddant yn ei chael hi’n anodd manteisio ar wasanaethau neu amddiffyn eu hawliau; ac yn aml, byddant yn dibynnu ar eraill am eu lles. Efallai y bydd ganddynt anghenion cyfathrebu penodol ac efallai y bydd angen help arnynt wrth wneud penderfyniadau.

7

Mae plant a phobl ifanc yn unigolion ac mae ganddynt hawliau y dylid eu parchu. Mae hyn yn golygu gwrando arnynt ac ystyried yr hyn sydd ganddynt i’w ddweud am bethau sy’n effeithio arnynt. Yn ogystal, mae’n golygu parchu eu penderfyniadau a’u cyfrinachedd.

8

Dylai meddygon weithredu er budd pennaf plant a phobl ifanc bob amser. Hon ddylai fod yr egwyddor arweiniol ym mhob penderfyniad a allai effeithio arnynt. Ond nid yw nodi’r hyn sydd er eu budd pennaf yn dasg hawdd bob amser. Mae hyn yn arbennig o wir pan ystyrir triniaeth nad oes iddi fanteision a brofwyd i iechyd rhywun neu pan fo person ifanc cymwys yn gwrthod triniaeth y mae’n amlwg ei bod er lles meddygol iddynt. Gallai gwrthdaro godi rhwng ystyriaethau amddiffyn plant a chyfrinachedd hefyd, y mae’r ddau yn ystyriaethau hollbwysig i les plant a phobl ifanc.

9

Gallai sicrhau atebion boddhaol i’r cwestiynau heriol hyn olygu ystyried nifer o faterion moesegol a chyfreithiol anodd. Diben yr arweiniad hwn yw helpu meddygon i sicrhau cydbwysedd rhwng buddiannau sy’n mynd yn groes i’w gilydd a gwneud penderfyniadau sy’n foesegol, sy’n gyfreithlon ac sydd er lles plant a phobl ifanc.

10

Mae’r gyfraith sy’n ymwneud â phlant a phobl ifanc yn gymhleth ac mae’n gwahaniaethu ar draws y DU. Bydd angen i feddygon y mae ganddynt gleifion sy’n blant ac sy’n bobl ifanc, feddu ar rywfaint o ddealltwriaeth o’r gyfraith sy’n berthnasol yn yr ardal y maent yn gweithio ynddi. Ni all y crynodebau a roddir o’r gyfraith yn yr arweiniad hwn gymryd lle y cyngor meddygol diweddaraf mewn achosion unigol.3 

3

Efallai y bydd cyrff amddiffyn meddygol a chyfreithwyr cyflogwyr yn gallu rhoi cyngor cyfreithiol pan geir ansicrwydd ynghylch sut y byddai’r gyfraith yn ystyried penderfyniad penodol. Mae’r gyfraith achosion sy’n ymwneud â rhoi triniaeth i blant newydd-anedig (babanod ar unrhyw adeg yn ystod y 28 diwrnod cyntaf ar ôl eu genedigaeth) sy’n sâl iawn, yn arbennig o gymhleth. Dylech ystyried arweiniad CMC ynghylch Triniaeth a gofal tuag at ddiwedd oes a chael cyngor cyfreithiol arbenigol yn ôl yr angen yn y maes hwn.

11

Pan geir unrhyw amheuaeth ynghylch eu cyfrifoldebau, dylai meddygon geisio cyngor cydweithwyr profiadol, meddygon amddiffyn plant penodol neu ddynodedig, neu gyrff proffesiynol neu gyrff rheoleiddio.